Συνέντευξη/IBNA-Ditmir Bushati: Οι ηγέτες της ΕΕ φαίνεται να έχουν ξεχάσει την απόφασή τους στη Σύνοδο της Θεσσαλονίκης το 2003

Συνέντευξη/IBNA-Ditmir Bushati: Οι ηγέτες της ΕΕ φαίνεται να έχουν ξεχάσει την απόφασή τους στη Σύνοδο της Θεσσαλονίκης το 2003

Ο πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Αλβανίας Ditmir Bushati, σε αποκλειστική του συνέντευξη στο ΙΒΝΑ, μιλάει για τις ελληνοαλβανικές σχέσεις, τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις και την διεύρυνση της ΕΕ, την αλλαγή των συνόρων, την παρουσία εξωτερικών παραγόντων στα Βαλκάνια, την χρήση της ιστορίας στην εξωτερική πολιτική αλλά και το πολιτικό του μέλλον.

Κύριε Υπουργέ, είστε από τους ελάχιστους που γνωρίζετε τόσο καλά και σε βάθος την ενταξιακή πορεία της Αλβανίας στην ΕΕ. Ποιοι παράγοντες συνετέλεσαν στην καθυστέρηση της έναρξης των ενταξιακών διαπραγματεύσεων;

Σήμερα είναι δύσκολο να πούμε αν το γεγονός ότι γνωρίζω σε βάθος αυτήν τη διαδικασία είναι πλεονέκτημα ή όχι, λόγω του ρυθμού της διαδικασίας ένταξης στην ΕΕ στην περιοχή μας. Η διαδικασία ένταξης των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ χαρακτηρίζεται από αμφισημία και δεσμεύσεις στα μισά του δρόμου. Αυτό αποδείχθηκε σαφέστατα ειδικά μετά την οικονομική κρίση του 2008. Έκτοτε, οι σχέσεις της ΕΕ με τα Δυτικά Βαλκάνια σπάνια βρίσκονταν σε ένα δρόμο οικονομικής σύγκλισης και γρήγορου εξευρωπαϊσμού. Αυτά τα δύο συστατικά είναι σαφώς αλληλένδετα. Είναι απαραίτητα για τον πραγματικό μετασχηματισμό των Δυτικών Βαλκανίων προς την ένταξη στην ΕΕ.

Η ερώτησή σας μου θυμίζει τις συστάσεις της Διεθνούς Επιτροπής για τα Βαλκάνια, υπό την προεδρία του πρώην πρωθυπουργού της Ιταλίας Giuliano Amato το 2006. Το ερώτημα εκείνη την εποχή δεν ήταν πλέον «Τι πρέπει να γίνει με τα Βαλκάνια;», αλλά «Ποια ήταν τα σωστά εργαλεία πολιτικής για τα Βαλκάνια για να προλάβουν την υπόλοιπη Ευρώπη και να ενταχθούν στην ΕΕ». Ακριβώς αυτό το στοιχείο λείπει εάν αναλύσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει η ΕΕ τα Δυτικά Βαλκάνια. Αντί να μιλάμε για την «ευρωπαϊκή προοπτική», είναι καιρός να εργαστούμε για την «ένταξη στην ΕΕ», αποφεύγοντας την απλή γλώσσα για τους απλούς πολίτες. Ας μην ξεχνάμε ότι το στρατηγικό συμφέρον της ΕΕ αλληλεπικαλύπτεται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο και με εκείνο των Δυτικών Βαλκανίων.

Εν κατακλείδι, εάν πρέπει να κάνω μια λίστα επιθυμιών για το 2021, θα ήθελα να ξεκινήσει το ταξίδι ένταξης στην ΕΕ για την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία, το οποίο έχει καθυστερήσει πολύ, καθεστώς χωρίς βίζα για το Κοσσυφοπέδιο, νέο ρυθμό και ποιότητα στη διαδικασία ένταξης στην ΕΕ του Μαυροβουνίου και της Σερβίας, το Σχέδιο Οικονομικών Επενδύσεων που έχει εγκριθεί από την ΕΕ θα πρέπει να εξαρτάται από τον σεβασμό της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου, καθώς και τα σημεία αναφοράς σε τομείς προτεραιότητας. Τα προαναφερθέντα βήματα θα δημιουργήσουν νέα δυναμική στις σχέσεις μεταξύ των Δυτικών Βαλκανίων.

Η αντίθεση της Βουλγαρίας στην έναρξη των διαπραγματεύσεων για την Βόρεια Μακεδονία, για ιστορικές διαφορές, συμπαρασύρει και την ευρωπαϊκή προοπτική της Αλβανίας. Θεωρείτε εφικτό να υπάρξει διαχωρισμός στην ενταξιακή πορεία των δυο χωρών; Πως μπορεί αυτή η απόφαση να επηρεάσει την περαιτέρω πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ στα Δυτικά Βαλκάνια;

Αν και θεωρητικά η διαδικασία διεύρυνσης βασίζεται στη λεγόμενη «αρχή της regatta», αυτή η συζήτηση ήταν αρκετά παρούσα πριν από δύο χρόνια, όπου υπήρξαν φωνές που υποστηρίζαν μια ταχύτερη διαδικασία ένταξης στην ΕΕ της Βόρειας Μακεδονίας. Σήμερα έχουμε ένα δυνητικά αντίθετο σενάριο, χωρίζοντας την Αλβανία από τη Βόρεια Μακεδονία. Περιμένουμε να δούμε τους γείτονές μας, που είναι μέλη της ΕΕ, να είναι ενεργά υπέρ και να επιδείξουν πολιτική σοφία σε αυτήν τη διαδικασία. Η ανάμιξη διμερών ζητημάτων στη διαδικασία προσχώρησης στην ΕΕ θέτει υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία της διαδικασίας διεύρυνσης για ολόκληρη την περιοχή. Η αναθεώρηση της μεθοδολογίας διεύρυνσης θα πρέπει να συνοδεύεται από μια πιο συνεκτική προσέγγιση και πιο συνεκτικές δράσεις από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τα κράτη μέλη της ΕΕ. Η ένταξη των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ θα ήταν ένα βήμα προς την επίτευξη της τελικής ολοκλήρωσης της ΕΕ. Σε τελική ανάλυση, θα σήμαινε ότι το σχέδιο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, έχει παγιωθεί σε ένα συγκεκριμένο πολιτικό χώρο, με ένα συγκεκριμένο όριο σε ηπειρωτική κλίμακα.

Οι ιστορικές διαφορές μεταξύ των χωρών της Βαλκανικής έχουν καθορίσει εν πολλοίς τόσο την πολιτική των κρατών όσο και τις διμερείς τους σχέσεις. Είναι θεμιτό στον 21ο αιώνα η ιστορία να καθορίζει την πολιτική; Πως πιστεύετε ότι μπορούμε να αποφύγουμε εντάσεις και να διαμορφώσουμε ένα κοινό και ειρηνικό μέλλον στα Βαλκάνια;

Η ερώτησή σας μου θυμίζει έναν σοφό άντρα που έτυχε να είναι επίσης συνάδελφος για πολλά χρόνια, ο Νίκος Κοτζιάς. Μας θύμιζε συχνά, τους υπουργούς Εξωτερικών, σε διάφορα φόρουμ ότι «δεν πρέπει να είμαστε φυλακισμένοι της ιστορίας». Είναι αλήθεια ότι η ιστορία και η γεωγραφία είναι βασικά στοιχεία στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής. Ωστόσο, για τους ασκούντες την εξωτερική πολιτική, δεν αρκεί να θέτουμε τις εθνικές θέσεις βάσει ιστορικών απαιτήσεων. Δεν μπορούμε να ξαναγράψουμε την ιστορία, αλλά μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα ευνοϊκό περιβάλλον για να ξεπεράσουμε τις διμερείς διαφορές. Για παράδειγμα, στην περίπτωση της «Συμφωνίας Πρεσπών», και οι δύο χώρες Ελλάδα και Βόρεια Μακεδονία αποφάσισαν να ξεπεράσουν τη διμερή διαμάχη που άνοιξε το δρόμο για την ένταξη στο ΝΑΤΟ της Βόρειας Μακεδονίας κι ελπίζω επίσης για τη διαδικασία ένταξης στην ΕΕ.

Τα Βαλκάνια είναι μια περιοχή που διαγκωνίζονται ισχυρές δυνάμεις για να αναπτύξουν την επιρροή τους. ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, ΕΕ έχουν στρέψει το ενδιαφέρον τους στην περιοχή. Αυτό το ενδιαφέρον βοηθάει τελικά την περιοχή;

Η Νοτιοανατολική Ευρώπη ήταν ανέκαθεν μια σκακιέρα γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Ωστόσο, δεν πρέπει να κάνουμε το λάθος να βάλουμε όλους τους ισχυρούς παράγοντες στο ίδιο καλάθι. Η επιρροή των μη δυτικών πολιτικών παραγόντων στην περιοχή έγινε ένα από τα πιο συχνά επικαλούμενα επιχειρήματα και, όπως φαίνεται, ένας από τους κύριους μοχλούς για τη δέσμευση της ΕΕ με την περιοχή.

Οι ΗΠΑ συνεργάζονται με την ΕΕ όσον αφορά την ατζέντα εκδημοκρατισμού και μετασχηματισμού της περιοχής μας. Ο ρόλος των ΗΠΑ υπήρξε ιδιαίτερα καθοριστικός για την ένταξη στο ΝΑΤΟ ορισμένων χωρών των Δυτικών Βαλκανίων. Από άποψη ασφάλειας, ο ρόλος των ΗΠΑ στην περιοχή παραμένει απαραίτητος.

Από την άλλη πλευρά, οι μη δυτικοί ισχυροί παράγοντες, προσφάτως έγιναν αρκετά παρόντες μέσω της «διπλωματίας των εμβολίων» και της «διπλωματίας του χρέους». Έχουν επίσης την επιρροή τους στην περιοχή. Το πολιτικό και οικονομικό τους βάρος δεν μπορεί να ταιριάξει με εκείνο της ΕΕ.  Ωστόσο, η ΕΕ πρέπει να προσδιορίσει σαφώς τις δραστηριότητες των εξωτερικών παραγόντων, στη συμπεριφορά τους με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, που αντιβαίνουν στις αξίες και τα πρότυπα της ΕΕ, κατονομάζοντας αυτά τα αποτελέσματα και θεωρώντας υπεύθυνες τις κυβερνήσεις για παραβίαση των δεσμεύσεών τους έναντι των κανόνων της ΕΕ. Ταυτόχρονα, η ΕΕ πρέπει να συμπεριλάβει τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων στις στρατηγικές της έναντι της Κίνας και της Ρωσίας και στην προσέγγιση της ΕΕ για την Εγγύς Ανατολή, την περιοχή του Κόλπου και άλλες περιοχές συνεχιζόμενων συγκρούσεων.

Η αλλαγή των συνόρων που ήρθε στην επικαιρότητα το τελευταίο διάστημα μέσω ενός “non-paper”, σας φοβίζει ή το θεωρείται μια εξέλιξη που θα μπορούσε κάτω από ορισμένες συνθήκες να εκτονώσει την υποβόσκουσα ένταση;

Στη σύνοδο κορυφής του 2003 στη Θεσσαλονίκη, οι ηγέτες της ΕΕ έλαβαν τη διορατική στρατηγική απόφαση για να προσχωρήσει στην Ένωση ολόκληρη η περιοχή. Δυστυχώς, οι ηγέτες της ΕΕ φαίνεται να το έχουν ξεχάσει. Η ροή των non-paper χωρίς συντάκτη, για τον επανασχεδιασμό των τρεχόντων συνόρων είναι άμεση συνέπεια του γεγονότος ότι η διαδικασία διεύρυνσης έχει σταματήσει, το πλαίσιο ολοκλήρωσης για την περιοχή έχει αποδυναμωθεί. Η κοινωνικοοικονομική εντροπία, η δημογραφική απειλή και η δημοκρατική οπισθοδρόμηση στα Δυτικά Βαλκάνια δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αγκαλιάζοντας τις ιδέες του 19ου αιώνα στο πλαίσιο του 21ου αιώνα.

Να εστιάσουμε λίγο στην ιδέα της ενοποίησης Αλβανίας και Κοσσυφοπεδίου. Για ποιο λόγο θα μπορούσε να υλοποιηθεί μια τέτοια ιδέα, που εκ πρώτης όψεως δίνει την εντύπωση ότι θα προκαλέσει domino ανεξέλεγκτων καταστάσεων και ίσως μια νέα έκρηξη εθνικισμού;

Πραγματικά δεν ξέρω γιατί αυτό εμφανίζεται ξανά ως ερώτηση. Η Αλβανία είναι μέλος του ΝΑΤΟ και πρέπει να συνεχίσει να εδραιώνει το δημοκρατικό και οικονομικό της σύστημα προκειμένου να γίνει μέλος της οικογένειας της ΕΕ. Όπως το έθεσε ο γνωστός συγγραφέας μας, Ismail Kadare: «Η Ευρώπη είναι η φυσική κατάσταση της Αλβανίας. Ο μοναδικός». Ταυτόχρονα, το Κοσσυφοπέδιο πρέπει να ολοκληρώσει και να εδραιώσει το έργο για την κρατική του υπόσταση. Με αυτόν τον τρόπο, ο ρόλος των Αλβανών για τη δημοκρατική σταθερότητα και την ένταξη των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ θα συνεχίσει να είναι καθοριστικός.

Ένα από τα αγκάθια της εξωτερικής πολιτικής της Αλβανίας είναι και οι σχέσεις της με την Ελλάδα. Εργαστήκατε σκληρά με τον πρώην Υπουργό της Ελλάδας Νίκο Κοτζιά για να υπάρξει συμφωνία σε σειρά ανοιχτών ζητημάτων. Τι έγινε και δεν τα καταφέρατε; Είναι τόσο μεγάλες οι διαφορές τελικά;

Δεν θα ήταν δίκαιο να πούμε ή να ορίσουμε ολόκληρη τη διαδικασία που έχουμε πραγματοποιήσει μαζί με τον Νίκο Κοτζιά, υπό την επίβλεψη των πρωθυπουργών της Αλβανίας και της Ελλάδας, ως μια διαδικασία που δεν είχε αποτελέσματα. Εργαστήκαμε πολύ στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ των αντίστοιχων ομάδων και των χωρών. Η εμπιστοσύνη είναι ένα σημαντικό στοιχείο στις διεθνείς σχέσεις, όπως στην καθημερινή ζωή όταν συνεργάζεστε με κάποιον ή σε ένα έργο. Σε αυτό το πλαίσιο, καταφέραμε να αντιμετωπίσουμε με επιτυχία ορισμένα ζητήματα που έχουν πρακτικό αποτέλεσμα για τους πολίτες. Ασφαλώς, υπάρχουν ακόμη εκκρεμή ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Ο χρόνος ωρίμασε για να κινηθούμε με θάρρος και αποφασιστικότητα. Χρειάζεται ένα μελλοντικό όραμα για να απελευθερωθεί η δυνητική ενέργεια των ελληνοαλβανικών σχέσεων.

Τελειώνοντας θα ήθελα να σας ρωτήσω κάτι για το μέλλον σας, το πολιτικό σας μέλλον. Κύριε Υπουργέ, δεν ήσασταν υποψήφιος στις τελευταίες εκλογές στην Αλβανία, αλλά εξακολουθείτε να είστε ενεργός πολιτικός, μπορείτε να μοιραστείτε μαζί μας τις σκέψεις σας για το πολιτικό σας μέλλον.

Λοιπόν, είναι αλήθεια ότι δεν πρόκειται να γίνω μέλος του επόμενου κοινοβουλίου και γνωρίζετε ότι το κοινοβούλιο είναι το πιο σημαντικό μέρος όπου παίζεται η πολιτική. Παρ’ όλα αυτά, σκοπεύω να συνεχίσω την πολιτική και αστική μου δέσμευση στη δημόσια ζωή ελπίζοντας ότι η συμβολή μου αξίζει./ibna