OP/ED: Νίκος Κοτζιάς/ Κυπριακό Πενταμερή Κοροϊδία: «Δεν βαριέσαι, δεν έγινε και τίποτα»

OP/ED: Νίκος Κοτζιάς/ Κυπριακό Πενταμερή Κοροϊδία: «Δεν βαριέσαι, δεν έγινε και τίποτα»

Του Νίκου Κοτζιά*

Πηγαίνοντας προς την πενταμερή, ενόψει της Γενεύης, οι κυβερνώντες έλεγαν ότι «δεν περιμένουν κάτι». Μετά την αποπεράτωση της συνάντησης της Γενεύης έλεγαν στο ίδιο μοτίβο «δεν βαριέσαι, δεν έγινε και τίποτα». Όλα ήσυχα. Συνεχίστηκε δε, η ανοχή κάποιων στην εξωτερική πολιτική της ΝΔ. Ποια είναι, όμως, η αλήθεια;

Εξαφάνιση των κερδών του Crans Montana και «νέα» διαπραγμάτευση

Πριν το Crans Montana, επί δύο χρόνια, έγινε συστηματική δουλειά. Γράφτηκαν και κυκλοφόρησαν στη διεθνή διπλωματία (ΟΗΕ, ΕΕ, Εμπλεκόμενοι) σειρά εγγράφων με σαφή τοποθέτηση για το ποιά προβλήματα πρέπει να λυθούν και με ποιό τρόπο (από το θέμα της κατάργησης των «Εγγυήσεων» και των στρατευμάτων κατοχής, στόχοι που υιοθετήθηκαν, μέχρι την πρότασή μας για ένα «Σύμφωνο Φιλίας»). Πείσαμε ακόμα και τους «ουδέτερους» να υποστηρίξουν αυτές τις θέσεις. Αυτές υιοθετήθηκαν από τον ΓΓ του ΟΗΕ και τις αποδέχτηκε η ΕΕ ως παρατηρητής στην συνδιάσκεψη για το Κυπριακό το καλοκαίρι του 2017, καθότι η όποια λύση του Κυπριακού δεν μπορεί να ξεφεύγει των πλαισίων του ευρωπαϊκού κεκτημένου. Πείσαμε όλες τις πλευρές να γίνουν σεβαστά τα δικαιώματα των τριών μειονοτήτων στο νησί και μελλοντικά να συμμετάσχει εκπρόσωπος τους στα θεσμικά όργανα της Κυπριακής Δημοκρατίας εκεί που παλαιότερα σε σειρά σχεδίων προβλεπόταν εκπρόσωπος τρίτης χώρας, άρα έξωθεν παρεμβάσεις. Με την προώθηση και υλοποίηση όλων αυτών των στόχων η Κύπρος θα γινόταν επιτέλους ένα «κανονικό Κράτος» όπως το έχω περιγράψει εδώ και δεκαετίες και ως όρος υιοθετήθηκε ακόμα και από τον ίδιο τον ΓΓ του ΟΗΕ.

Με το που ξεκίνησαν στο 2020 οι διαπραγματεύσεις προετοιμασίας της νέας πενταμερής, Βρετανοί και Τούρκοι έθεσαν ως απαράβατο όρο να μη ξεκινήσει η διαπραγμάτευση από το σημείο που διακόπηκε στο Crams Montana. Απόδειξη και ομολογία για το ποιοι ήταν εκείνοι που δεν επιθυμούσαν και δεν επέτρεψαν το 2017 να λυθεί το Κυπριακό. Τελικά, επέβαλλαν την παράκαμψη του Crans Montana, καθότι η ελληνική πλευρά, όπως και οι κονδυλοφόροι που με καθύβριζαν τότε, δεν επιθυμούσαν να ομολογήσουν ούτε εκ των υστέρων την επιτυχία του 2017. Η πρώτη, λοιπόν, απώλεια, ήταν τα κεκτημένα του Crans Montana.

Υποχωρήσεις στα διαδικαστικά – νομιμοποίηση παράνομων προτάσεων

Ο ΓΓ συγκάλεσε την πενταμερή όχι ως κάποιος γενικός διαμεσολαβητής ανάμεσα στις πλευρές, ούτε ως δικηγόρος του διεθνούς δικαίου, αλλά ως ΓΓ του ΟΗΕ. Φαίνεται ότι ο ίδιος το ξέχασε και ουδείς έκανε τον κόπο να του το θυμίσει ότι δεν μπορεί να οργανώνει συζητήσεις εκτός των πλαισίων του Οργανισμού ή να επιτρέπει να τίθενται θέματα, όπως «για δύο κράτη», που είναι εκτός των αποφάσεων της ΓΣ και του ΣΑ του ΟΗΕ. Ότι αυτό που έκανε το απέκλειαν εξ’ ορισμού οι αποφάσεις 541 και 542 του Οργανισμού, ενώ στις δημόσιες δηλώσεις του δεν καταδίκασε ως όφειλε τις τουρκικές «προτάσεις». Δέχτηκε, επίσης, υπό τις πιέσεις του ΗΒ κα της Τουρκίας να αποκλειστεί η ΕΕ στη συζήτηση για ένα θέμα που αφορά κράτος-μέλος της, και κατά προέκταση την ίδια τη λειτουργία της! Ο ΓΓ του ΟΗΕ, ασφαλώς και γνωρίζει ότι η ΕΕ απορρίπτει τη «λύση» των δύο κρατών, αλλά ακόμα και της Συνομοσπονδίας, όπως εξάλλου και το ΣΑ του Οργανισμού. Επιπλέον, σε αντίθεση με το Κραν Μοντανά, προτάχθηκε η εσωτερική πτυχή του Κυπριακού, ενώ παρακάμφθηκε η διεθνή πτυχή του που είναι η παράνομη κατοχή εδαφών κράτους μέλους της ΕΕ και του ΟΗΕ.

Το ερώτημα είναι, αφού δεν μπορεί να υπάρξει υπό την αιγίδα του ΟΗΕ λύση δύο κρατών, ούτε καν συνομοσπονδίας, γιατί οργάνωσε ο ΓΓ αυτή τη συζήτηση; Κατά τη γνώμη μου, ορισμένοι ήθελαν να νομιμοποιήσουν την απαράδεκτη πρόταση της Τουρκίας και δια της παρουσίας Ελλάδας και Κύπρου. Ήθελαν να σβήσουν τα κεκτημένα του Crans Montana.

Σημειώνω, επιπλέον, ότι η όλη διαδικασία επιτρέπει στην Τουρκία να εμφανίσει σε λίγους μήνες τις πραγματικές της προθέσεις ως «συμβιβαστική πρόταση» που να γίνει γενικότερα αποδεκτή ως τάχατες «συμβιβαστική λύση» (και από κάποιους σε Αθήνα και Λευκωσία). Η Τουρκία τότε θα προτείνει «λύση συνομοσπονδίας» που θα επιτρέπει την μεταβάπτισή της σε «χαλαρή» και άλλα τέτοια, Ομοσπονδία, στο πνεύμα του Ροΐδη που πριν 155 χρόνια στο μυθιστόρημα «Πάπισσα Ιωάννα», ο «ήρωας ηγούμενος» μεταβάπτισε σε περίοδο νηστείας το «λαχταριστό χοιρινό σε ιχθύ».

Τι ακριβώς επιδιώκει η Τουρκία;

Η Τουρκία θέλει να ελέγχει την Κύπρο στο μέγιστο δυνατό βαθμό. Αν μπορούσε να την ελέγξει άμεσα όλη, κάτι που δεν μπορεί να κάνει και το γνωρίζει, θα ήταν ευτυχής. Η δεύτερη καλύτερη λύση για εκείνη είναι να γίνει ουσιαστικά η Κύπρος μια συνομοσπονδία, ανεξάρτητα αν μια τέτοια «λύση» θα προβάλλεται με τον τίτλο «ομοσπονδία» ενός τύπου (επιθετικός προσδιορισμός) που δεν υπάρχει πουθενά στην ιστορία και στην βιβλιογραφία Με μια τέτοια ντε φάκτο συνομοσπονδία επιδιώκει να διατηρήσει τον βασικό της έλεγχο στα εδάφη που κατέχει παράνομα. Να νομιμοποιήσει την παρουσία της ίδιας και των εποίκων της ως των νόμιμων ιδιοκτητών της κατεχόμενης Κύπρου. Ταυτόχρονα, επιδιώκει μια τέτοια συνομοσπονδιακή κατά όνομα «ομοσπονδιακή» δομή να της επιτρέπει μέσω της «τουρκοκυπριακής πολιτείας» τον έλεγχο του πυρήνα της πολιτικής της Κυπριακής Δημοκρατίας (κεντρική τράπεζα/χρηματοπιστωτικά, ανώτατο δικαστήριο, εξωτερική και ευρωπαϊκή πολιτική, άμυνα και ασφάλεια). Στην ουσία η Κύπρος να μην είναι ανεξάρτητο, κυρίαρχο κράτος.

Τι δεν θέλει η Τουρκία; Δεν θέλει μια Κυπριακή Δημοκρατία που θα βρίσκεται εκτός ελέγχου της. Που θα είναι ένα ανεξάρτητο ισότιμο κράτος στο διεθνές και ευρωπαϊκό σύστημα κρατών. Δεν επιθυμεί, επίσης, μια διχοτομημένη Κύπρο που θα της φέρει την Ελλάδα και την κοινή άμυνα με την Κύπρο στο μαλακό υπογάστριό της.

Τι ακριβώς να κάνει η Ελλάδα;

Η Ελληνική κυβέρνηση οφείλει να σταματήσει να αντιλαμβάνεται το Κυπριακό ως βάρος. Να ανοίξει μέτωπο στο καθεστώς των εγγυήσεων και στην κατοχή και να παλέψει για μια Κύπρο «κανονικό κράτος». Να πάψει να πιστεύει ότι «ενεργητική» εξωτερική πολιτική είναι να περιφέρεται σε άσκοπα ταξίδια. Αντίθετα, ενεργητική εξωτερική πολιτική σημαίνει ετοιμασία θέσεων. Επιδίωξη να πειστούν όσο το δυνατό περισσότεροι γι αυτές. Ενεργητική πιεστική προώθηση εκείνων των επιλογών που επιδιώκει η χώρα να επιτευχθούν. Τερματισμός της αγνόησης πραγματικών απωλειών. Έτσι, ώστε με σκληρές διαπραγματεύσεις να εξασφαλίζονται κέρδη για τη χώρα και όχι «επικοινωνιακοί τίτλοι» για συγκάλυψη απωλειών. Πρέπει να σταματήσει να αντιμετωπίζει την εξωτερική πολιτική ως κομματικό επικοινωνιακό κόλπο./ibna

* Ο Νίκος Κοτζιάς, είναι Ομότιμος Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων-Εξωτερικής Πολιτικής, πρώην Υπουργός Εξωτερικών, Μέλος του Κινήματος ΠΡΑΤΤΩ και συγγραφέας