Πέρα από τη «Δυτική Αδυναμία»

Πέρα από τη «Δυτική Αδυναμία»

Η πρόσφατη διάσκεψη του Μονάχου απέδειξε ότι η Ευρώπη αισθάνεται πιο ανακουφισμένη με τον Joe Biden στο τιμόνι του Λευκού Οίκου. Αλλά μια απλή αλλαγή στα πολιτικά γρανάζια και η αύξηση της ελπιδοφόρου ρητορικής δεν μπορούν να αλλάξουν το παιχνίδι. Οι μεγάλες παγκόσμιες προκλήσεις παραμένουν εκεί

Του Ditmir Bushati *

Η ετήσια Διάσκεψη για την Ασφάλεια του Μονάχου πριν από ένα χρόνο ήταν η τελευταία διεθνής εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε προτού απαγορευτεί η κυκλοφορία, λόγω του COVID-19. Ο κύριος τίτλος του συνεδρίου “Δυτική Αδυναμία” δεν μπορούσε πλέον να ανταποκριθεί στις τριβές και τις εντάσεις στην ευρωατλαντική οικογένεια και τη διεθνή τάξη σε έναν ολοένα και περισσότερο χωρίς πόλους κόσμο.

Την περασμένη Παρασκευή, παγκόσμιοι ηγέτες συγκεντρώθηκαν ξανά στο Μόναχο, αυτή τη φορά εικονικά, σε μικρότερο σχήμα, για να συζητήσουν συγκεκριμένα την αμερικανο-ευρωπαϊκή συνεργασία στην μετά Trump εποχή. Αυτή τη φορά με νέο τίτλο, «Πέρα από τη Δυτική Αδυναμία» και χωρίς τη συμμετοχή εκπροσώπων της Ρωσίας και της Κίνας. Πρόκειται για μια επιστροφή στην αρχική μορφή του Μονάχου για την αντιμετώπιση των προκλήσεων ασφαλείας εντός της ευρωατλαντικής περιοχής.

I.

Οι συμμετέχοντες καλωσόρισαν την επιστροφή της Αμερικής και την αναντικατάστατη συμβολή της όσον αφορά τη διεθνή συνεργασία. Αυτό αποδεικνύεται όχι μόνο από το ισχυρό μήνυμα που μετέφερε ο Πρόεδρος Binden, αλλά και η επανένταξη των ΗΠΑ στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και στη Συμφωνίας του Παρισιού για την Κλιματική Αλλαγή, καθώς και τη δέσμευση να συνεισφέρουν 4 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ στο παγκόσμιο σύστημα COVAX για μια ισότιμη και δίκαιη διανομή των εμβολίων για τον COVID-19.

Πρέπει να αναγνωριστεί ότι η πανδημία έπληξε την πολυμέρεια, με την περαιτέρω διάβρωση της διεθνής οικονομικής τάξης. Ταυτόχρονα, αποκαλύπτει την αδυναμία της διεθνούς τάξης να αντιμετωπίσει επαρκώς το COVID-19 ή την κλιματική αλλαγή.

Ο José Saramago στο μυθιστόρημά του “Βλέποντας” μας λέει ότι οι επιδημίες δεν μεταμορφώνουν τις κοινωνίες, αλλά μας βοηθούν να κατανοήσουμε την αλήθεια για τις κοινωνίες μας. Έτσι, τα κράτη συμπεριφέρθηκαν με τον τρόπο του Tomas Hobbess (σ.σ. Λεβιάθαν), αν και όχι δείχνοντας μεταξύ τους τα ξίφη. Η ανταπόκριση στον ιό ήταν στις περισσότερες περιπτώσεις τοπική, όπως αποδεικνύεται από το κλείσιμο των συνόρων, την καθιέρωση ελέγχου επί των εξαγωγών στον τομέα της υγείας, τη συσσώρευση αποθεμάτων προστατευτικού εξοπλισμού και την πολιτική εμβολιασμού, η οποία παραμένει συνδεδεμένη με τις ανάγκες της κάθε χώρας.

Αν και η πανδημία μας ανάγκασε να φανταστούμε τον εαυτό μας ότι ζούμε σε έναν κοινό κόσμο, καμία από τις Μεγάλες Δυνάμεις δεν αναζήτησε λύσεις στο πολυμερές σύστημα. Από αυτή την οπτική γωνία, η «Συναίνεση του Μονάχου 2021» που βασίζεται στο σύνθημα «Πέρα από τη Δυική Αδυναμία», αφορά την ανάγκη πολυμερών θεσμών και διεθνούς τάξης βάσει κανόνων για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο κόσμος μας.

ΙΙ.

Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, ο κόσμος εγκαταστάθηκε σε ένα νέο διεθνές σύστημα που χαρακτηρίζεται από τρεις δυνάμεις: γεωπολιτικές, οικονομικές και τεχνολογικές. Δηλαδή, η αμερικανική υπεροχή, η ελεύθερη αγορά και η επανάσταση στο Διαδίκτυο. Όλοι φαινόταν να συνεργάζονται για να δημιουργήσουν έναν πιο ανοιχτό και ευημερούντα κόσμο. Οι αιματηροί πόλεμοι στην πρώην Γιουγκοσλαβία, οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις ΗΠΑ, η παγκόσμια οικονομική κρίση, η άνευ προηγουμένου προσφυγική κρίση και τώρα η πανδημία έπληξαν τα θεμέλια της διεθνούς τάξης.

Παρόλο που η τρέχουσα κατάσταση απαιτεί ένα κοινό όραμα, ριζωμένο σε φιλελεύθερες αξίες, αυτό δεν αρκεί για να επιφέρει την απαραίτητη αλλαγή που επιβάλλεται από την ανάγκη της αντιμετώπισης των προκλήσεων του 21ου αιώνα. Εκτός από τη συναίνεση για την ανάγκη καλύτερου συντονισμού των βασικών ευρωατλαντικών οικογενειακών παραγόντων για την αντιμετώπιση βασικών θεμάτων ασφάλειας, η Διάσκεψη του Μονάχου τόνισε επίσης τομείς στους οποίους διαφέρουν τα ενδιαφέροντα και οι προτεραιότητές τους.

Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Binden πρότεινε μια νέα εταιρική σχέση με την Ευρώπη, μια συμμαχία δημοκρατιών σε ανταγωνισμό με την Κίνα και τη Ρωσία. Περισσότερο από μια επίδειξη της αμερικανικής ιδιαιτερότητας, το ισχυρό μήνυμα του Προέδρου Μπάιντεν καταδεικνύει πρωτίστως τις δυνατότητες των ΗΠΑ να διευθύνουν και να κατευθύνουν την ευρωατλαντική συμμαχία στις προκλήσεις του μέλλοντος.

Ενώ ο Γάλλος πρόεδρος Macron σημείωσε ότι οι ΗΠΑ και η Ευρώπη είναι στενοί σύμμαχοι και μοιράζονται μια κοινή παγκόσμια άποψη, ωστόσο, οι προτεραιότητές τους δεν είναι πάντα οι ίδιες. Ο Macron υπενθύμισε ότι οι ΗΠΑ, από την εποχή του Προέδρου Obama, έχουν στραφεί προς τον Ειρηνικό, ενώ η Ευρώπη έχει μεγαλύτερο αποτύπωμα στη Μεσόγειο και την Αφρική.

Αναγνωρίζοντας αυτήν την πραγματικότητα, ο Πρόεδρος Macron επέστρεψε στη θέση του σχετικά με την ανάγκη αλλαγής της «στρατηγικής αντίληψης» του ΝΑΤΟ ως απάντηση στις παγκόσμιες εξελισσόμενες προκλήσεις όπως η άμυνα στον κυβερνοχώρο, τα δεδομένα και οι κρίσιμες υποδομές, καθώς και η ανάγκη για μεταρρύθμιση των ευρωπαϊκών θεσμών και πολιτικών, έτσι ώστε η Ευρώπη να μπορεί να επιτύχει «στρατιωτική κυριαρχία».

III.

Η Διάσκεψη του Μονάχου απέδειξε ότι η Ευρώπη αισθάνεται πιο ανακουφισμένη με τον Joe Biden στο τιμόνι του Λευκού Οίκου. Αλλά μια απλή αλλαγή στα πολιτικά γρανάζια και η αύξηση της ελπιδοφόρου ρητορικής δεν μπορούν να αλλάξουν το παιχνίδι. Οι μεγάλες παγκόσμιες προκλήσεις παραμένουν εκεί. Μέσα σε μια δεκαετία, τα θέματα ασφάλειας θα είναι όλο και πιο έντονα και θα συνδέονται στενά με την κλιματική αλλαγή, τα δεδομένα, την τεχνητή νοημοσύνη, την κυβερνοάμυνα, τις κρίσιμες υποδομές, παρά με την ανάπτυξη στρατευμάτων ή ναυτικών ικανοτήτων.

Αν και οι Σύμμαχοι ενδέχεται να μην συμφωνούν σε κάθε θέμα, συμφωνούν πλήρως σχετικά με τις βασικές αρχές και αξίες που πρέπει να καλλιεργηθούν, παρά την πρόκληση που θέτουν χώρες όπως η Κίνα, η Ρωσία ή το Ιράν. Ας ελπίσουμε ότι αυτό θα αποτελέσει επίσης τη βάση για την ανανέωση της ευρωατλαντικής συμμαχίας. Ταυτόχρονα, αυτή η ανανέωση θα πραγματοποιηθεί στα Δυτικά Βαλκάνια, όχι μόνο έναντι τρίτων παραγόντων, αλλά κυρίως ως επένδυση στην καθυστερημένη διαδικασία δημοκρατικού μετασχηματισμού, βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης και ένταξης στην ΕΕ./ibna

Ditmir Bushati είναι πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Αλβανίας