Αποστολή στο Idlib:  Η ελπίδα και η επιθυμία για ζωή δίνει δύναμη στους πρόσφυγες  (Μέρος Β’)

Αποστολή στο Idlib:  Η ελπίδα και η επιθυμία για ζωή δίνει δύναμη στους πρόσφυγες  (Μέρος Β’)

Σκορπισμένοι στους διάσπαρτους με πέτρες λόφους του Idlib, ξεχασμένοι σχεδόν απ’ όλους, οι εκτοπισμένοι Σύριοι από τις εστίες τους, προσπαθούν να επιβιώσουν με τη σκέψη πάντα στην επιστροφή, στις πόλεις και τα χωριά που εγκατέλειψαν βίαια.

Η εικόνα από τον λόφο Kah Ahrabat, θυμίζει αφρισμένο χείμαρρο που κατακλύζει την κοιλάδα που σχηματίζεται, καθώς τα σπίτια και οι σκηνές διάσπαρτα και ακανόνιστα καταλαμβάνουν όλη την έκταση. Μια συμπαγής μάζα σπιτιών και σκηνών, δεν δίνουν τη δυνατότητα να δεις τους στενούς δρόμους που σχηματίζονται ανάμεσα στα κτίσματα.

        

Τα πλαστικά καλύπτουν τις οροφές για να μην περνά η βροχή, ενώ τα φωτοβολταϊκά πάνελ δίνουν το απαραίτητο φως στα σπίτια ή τις σκηνές, καθώς ο πόλεμος και οι βομβαρδισμοί έχουν καταστρέψει το σύνολο των υποδομών ηλεκτρικής ενέργειας. Το νερό δυσεύρετο μοιράζεται με υδροφόρες ή από τα πηγάδια που βρίσκονται διάσπαρτα στην περιοχή.

Εκεί στο λόφο αγέρωχος ο Σύριος βοσκός με το κοπάδι που έφερε από την πατρίδα του, αγναντεύει πέρα από τους λόφους, αναζητώντας ίσως το χωριό του και το σπίτι του.

    

Στους κατεστραμμένους δρόμους που με δυσκολία καταφέρνει να κινείται το θωρακισμένο μας όχημα, δεξιά κι αριστερά κάνουν την εμφάνιση τους καταστήματα σχεδόν άδεια από εμπορεύματα, ενώ πολλά είναι τα συνεργεία για τα αυτοκίνητα αλλά και τα δίτροχα, που είναι η πλειοψηφία των οχημάτων και κινούνται άναρχα.

    

Τα παιδιά στον άναρχο αυτόν οικισμό των 60.000 σπιτιών, κρατώντας τις τσάντες τους πηγαίνουν στο σχολείο. Μικρές παρέες που σαν όλα τα παιδιά του κόσμου, ανέμελα, περπατούν στα λασπωμένα μονοπάτια και τις αλάνες.

Γυναίκες φορώντας τα παραδοσιακά ρούχα του αραβικού κόσμου, κατά μόνας ή σε παρέες συζητάνε, ψωνίζουν και μας κοιτούν με περιέργεια. Οι άνδρες άλλοι σκαρφαλωμένοι στις οροφές των σπιτιών, άλλοι φτιάχνοντας χαρμάνι για το τσιμέντο συνεχίζουν τη δουλειά τους κοιτάζοντας μας μάλλον αδιάφορα, ενώ δεν λείπουν κι αυτοί που αναγνωρίζοντας τα διακριτικά των αυτοκινήτων της συνοδείας μας χαιρετούν.

Ο δρόμος δύσκολος μέχρι να φτάσουμε στον οικισμό που κατασκεύασε η AFAD στην περιοχή Meshed Ruhin και ήταν η πρώτη μας στάση για να δούμε από κοντά πως ζουν οι πρόσφυγες.

Ο οικισμός φιλοξενεί ανθρώπους ανάπηρους με τις οικογένειες τους. Ήταν πρώτη προτεραιότητα για τους ανθρώπους της AFAD, όπως μου εξήγησε ο αναπληρωτής Κυβερνήτης του Hatay Eyyüp Batuhan Ciğerci.

    

Επέλεξα να περπατήσω μόνος να χαθώ και να γίνω ένα με τους πρόσφυγες, όσο θα μπορούσε να γίνει αυτό εφικτό. Τα λίγα μου αραβικά σύμμαχος, καθώς κι ένας πιτσιρικάς που έγινε σκιά μου και δεν με άφησε σχεδόν καθόλου από τα μάτια του όσο περπατούσα μέσα στον οικισμό.

Έφυγα από τον μοναδικό στρωμένο δρόμο που μέχρι εκείνη την στιγμή είχε τελειώσει, με τους υπόλοιπους να κατασκευάζονται το επόμενο διάστημα και περίεργος κοιτούσα τις λεπτομέρειες των σπιτιών. Υπερυψωμένα για να μην έχουν πρόβλημα από τις βροχές και τις πλημμύρες, μια δεξαμενή στην οροφή για το νερό και φωτοβολταϊκά για την ηλεκτρική ενέργεια. Το εσωτερικό δεν θα μπορούσα να το δω έτσι κι αλλιώς καθώς τα σπίτια κατοικούνται και τα ήθη δεν επιτρέπουν απρόσκλητους επισκέπτες.

Τα παιδιά, όπως όλα τα παιδιά του κόσμου έπαιζαν. Μερικά από αυτά είχαν ξύλα στα χέρια για όπλα και πολεμούσαν. Ποιους άραγε; Κάποια άλλα ανέβαιναν στις μοτοσυκλέτες κι έκαναν πως τις οδηγούσαν. Αν άλλαζες το σκηνικό, θα ήταν παιδιά σ’ ένα οποιοδήποτε μέρος του κόσμου.

    

Ψάχνοντας ανάμεσα στους δρόμους βρέθηκα σ’ ένα κτήριο σε σχήμα Π, με πολλές μικρές αίθουσες, που σε κάποιες από αυτές ακόμα γίνονταν εργασίες, άλλες γεμάτες σχολικά βιβλία στα αραβικά και κάποιες αίθουσες έτοιμες σχεδόν να υποδεχτούν τους μαθητές.

                          

Απέναντι από το σχολείο μια μεγάλη αλάνα όπου πραματευτάδες είχαν απλώσει την πραμάτεια τους. Ο κόσμος πολύς. Ρούχα, παπούτσια, μπαχάρια, παιχνίδια και άλλα ήταν αραδιασμένα παντού. Μοτοσυκλέτες κι αυτοκίνητα μιας άλλης εποχής περνούσαν ανάμεσα από τον κόσμο κορνάροντας και προκαλώντας μια φασαρία που δεν είχε να ζηλέψει τίποτα από άλλες ανοιχτές αγορές.

    

Στην άκρη από την αλάνα το τζαμί, χώρος προσευχής κι επικοινωνίας με τα θεία, μια ύστατη ελπίδα σωτηρίας και βοήθειας. Έξω από το τζαμί, ένας Σύριος στο αναπηρικό του καροτσάκι με παρατηρεί. Τον χαιρετάω στα αραβικά. Με καλεί κοντά του, ανοίγει ένα πανέρι και μου δίνει μια ζεστή αραβική πίτα φορτωμένη με καυτερά λαχανικά. Κάνοντας νόημα μου δείχνει το φούρνο που ακόμα καίει. Το πήρα ευχαριστώντας τον. Δεν ήταν η πρώτη φορά που δεχόμουν τέτοια προσφορά από άγνωστο σε κάποια μουσουλμανική χώρα. Το είχα βιώσει στο Ιράν, την Αίγυπτο, το Λίβανο, τη Λιβύη και αλλού. Αλλά υπό αυτές τις συνθήκες ήταν κάτι το μοναδικό.

Ο χρόνος περνούσε κι έκανα το τελευταίο μου πέρασμα από τον οικισμό, πάντα με τον πιτσιρικά δίπλα μου. Μια μοτοσυκλέτα πέρασε από μπροστά μου ξαφνικά. Ο αναβάτης σταμάτησε μπροστά στο αυτοσχέδιο πρατήριο καυσίμων όπου τ’ αραδιασμένα μπιτόνια περίμεναν πελάτες για να διαλέξουν καύσιμο. Μ’ ένα χωνί από το μπιτόνι γέμισε το ντεπόζιτο του.

Στον αποχαιρετισμό, τα παιδιά που ακολουθούσαν τους υπόλοιπους της αποστολής μας αποχαιρέτησαν αναζητώντας να βγουν μια φωτογραφία μαζί μας. Ο επόμενος προορισμός μας περίμενε κι αφήσαμε τον οικισμό των προσφύγων, που σύμφωνα με τους ίδιους, διοικείται από το συμβούλιο των γερόντων, σε μια ιδιότυπη αυτοδιοίκηση.

Οι επόμενες στάσεις αφορούσαν τους οικισμούς της Τουρκικής Ερυθράς Ημισελήνου, όπου σύμφωνα με τον Hakan Sari τα σπίτια των 39 τετραγωνικών, με τα δυο δωμάτια την κουζίνα και το μπάνιο, θα παραδοθούν μέχρι το τέλος Φεβρουαρίου. Ως καλοί οικοδεσπότες οι άνδρες της Ερυθρά Ημισελήνου μας πρόσφεραν τσάι και αναψυκτικά, καθισμένοι σε μια από τις αυλές των σπιτιών που περίμεναν ανυπόμονα τους νέους τους κατοίκους.

Κι αν τα σπίτια που η AFAD, η Τουρκική Ερυθρά Ημισέληνος και οι άλλες ΜΚΟ ήταν μια αχτίδα φωτός στις μαύρες μέρες της προσφυγιάς, υπάρχουν ακόμα πρόσφυγες που ζουν σε σκηνές, σε άθλιες συνθήκες. Δεν είναι πάντα εφικτό να πραγματοποιείς τις επιθυμίες σου, όμως αξία έχει να προσπαθείς.

Σίγουρα οι 9 γεμάτες ώρες που πέρασα στους προσφυγικούς οικισμούς, δεν μ’ έκαναν απόλυτο γνώστη της κατάστασης. Δεν τα είδα όλα, δεν άκουσα όλες τις πλευρές, δεν τα κατανόησα όλα.

Ούτε ο χρόνος ήταν αρκετός, ούτε γύρισα σε όλη την περιοχή που βρίσκονται σχεδόν 4 εκατομμύρια πρόσφυγες, δεν συνομίλησα μαζί τους σε ευρεία κλίμακα, παρότι η AFAD και η Ερυθρά Ημισέληνος μας είχαν διαθέσει μεταφραστές για να επικοινωνήσουμε με τους Σύριους και να τους ρωτήσουμε ότι θα θέλαμε.

Όμως τι να ρωτήσεις έναν πρόσφυγα; Πως είναι η ζωή του; Τι θέλει; Τι του λείπει; Τι ελπίζει; Μα το βλέπεις ξεκάθαρα, στα μάτια τους, στο χαμένο τους χαμόγελο, μέσα στα σπίτια τα ξένα ή τις σκηνές που φιλοξενούνται μέχρι να περάσει ο εφιάλτης, που όμως κρατάει χρόνια.

Κι αν το πει σε κάποιους δημοσιογράφους, θα αλλάξει κάτι στην καθημερινότητα του; Αφού αυτοί που θα έπρεπε να ακούν, να βλέπουν και να διευθετούν τα προβλήματα τους δεν πέρασαν από εκεί. Κάθονται στα ζεστά τους γραφεία και μελετάνε αναφορές, αριθμούς, έσοδα έξοδα, να οργανώσουν ακόμα ένα πρόγραμμα που θα αποδιώξει από πάνω τους τις ενοχές, που ως καλοί θρησκευόμενοι θα έπρεπε να έχουν.

Η περιοχή του Idlib με περισσότερους από 4 εκατομμύρια εκτοπισμένους Σύριους από τις ανατολικές περιοχές της χώρας, είναι προς το παρόν μια σχετικά ασφαλής περιοχή, παρότι το ότι το στρατιωτικό καθεστώς που ελέγχει την περιοχή είναι ακαθόριστο στο που ανήκει. Οι στρατιώτες, που μας συνόδευαν για ασφάλεια, δήλωσαν Σύριοι όταν τους ρώτησα καθώς μου έκανε εντύπωση ότι δεν είχαν κάποιο διακριτικό στις στρατιωτικές τους στολές, ενώ οι πινακίδες των αυτοκινήτων που μετακινούνταν ήταν συριακές. Σίγουρα δεν ανήκαν στο στρατό του Assad.

Η Τουρκία που έχει δεχτεί σφοδρή κριτική από μερίδα κυβερνήσεων και μέσων ενημέρωσης για την εμπλοκή της στην Συριακή κρίση, είναι η μόνη χώρα, βάση των όσων είδα και κατέγραψα, που έχει θετική παρέμβαση στην επίλυση της ανθρωπιστικής κρίσης στην περιοχή του Idlib.

Μέσω της AFAD, της Ερυθρής Ημισελήνου και άλλων Τουρκικών ΜΚΟ υπάρχει στήριξη και φροντίδα στους Σύριους πρόσφυγες, με την ανέγερση προσφυγικών κατοικιών, ενίσχυση της τοπικής οικονομίας και τη δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος σε μια περιοχή που κάθε άλλο παρά εύκολο είναι να υπάρξει ασφάλεια.

Ενδεχομένως αν όχι σίγουρα υπάρχουν δεύτερες και τρίτες σκέψεις στις επιλογές της Τουρκικής κυβέρνησης για την πολιτική της στις εμπόλεμες ζώνες στα τουρκοσυριακά σύνορα. Οι τρεις μεγάλες τουρκικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Συρία αυτό αποδεικνύουν, καθώς αποσκοπούσαν στη δημιουργία μιας ζώνης ασφαλείας στα τουρκοσυριακά σύνορα και στην ανάσχεση των προσφυγικών ροών, που πλέον ανέρχονται στο εσωτερικό της Τουρκίας σε 3,6 εκατομμύρια Σύριων και 600 χιλιάδων άλλων εθνοτήτων, Ασιατών και Αφρικανών. Μια δύσκολη κατάσταση που θα επιδεινώνονταν περαιτέρω με νέες προσφυγικές ροές από έναν ανεξέλεγκτο εμφύλιο, όπου για την έναρξη του έβαλαν το χέρι τους αρκετές δυτικές χώρες.

Έχουν γραφτεί πολλά για το Συριακό και θα γραφούν πολλά περισσότερα στο μέλλον. Θα αναλυθούν οι πολιτικές, οι συνέπειες, οι γεωπολιτικές αλλαγές, όμως οι περισσότεροι δεν θα κάνουν καμιά αναφορά για τις ψυχές των αθώων ανθρώπων, που από τη μια στιγμή στην άλλη, χωρίς να ευθύνονται, έχασαν τον κόσμο τους.

Αν και οι δυσκολίες είναι πολλές για να ζεις κάτω από αυτές τις συνθήκες, μέσα σε σκηνές ή σε σπίτια που έχουν χτιστεί από οργανισμούς, με τον φόβο πάντα μιας ένοπλης επίθεσης και τη σκιά του θανάτου να πλανάται πάνω από τους οικισμούς, η ελπίδα και η επιθυμία για ζωή δίνουν δύναμη στους πρόσφυγες./ibna