OP/ED D. Bushati: Οι συνέπειες της έλλειψης προσανατολισμού

OP/ED D. Bushati: Οι συνέπειες της έλλειψης προσανατολισμού

Του Ditmir Bushati*

Η Διάσκεψη Κορυφής της Κίνας με χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, αλλιώς γνωστή και ως πρωτοβουλία 17 + 1, η οποία πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά στις 9 Φεβρουαρίου, πραγματοποιήθηκε σε μια ρηχή ατμόσφαιρα και χωρίς την προηγούμενη λαμπρότητα στην επικοινωνία με το κοινό. Οι ηγέτες των χωρών της Βαλτικής, της Σλοβενίας, της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας, απέσυραν την συμμετοχή τους, υποβαθμίζοντας την εκπροσώπησή τους σε υπουργικό επίπεδο. Οι προσπάθειες για συμφωνία για ένα κοινό ανακοινωθέν αντιμετώπισαν προβλήματα.

Η μορφή αυτής της διπλωματικής συνεργασίας υπό την ηγεσία της Κίνας χρονολογείται από το 2012, ως πρόδρομος της πρωτοβουλίας «One Belt-One Road», η οποία προέβλεπε δισεκατομμύρια σε επενδύσεις και εμπόριο με τις χώρες της Βαλτικής, τις χώρες του Visegrad, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Σλοβενία, την Κροατία και τα Δυτικά Βαλκάνια. Η Ελλάδα έγινε μέρος της πρωτοβουλίας το 2019, αυξάνοντας τον συνολικό αριθμό των κρατών μελών της ΕΕ στην ομάδα σε δώδεκα.

Στους κύκλους της ΕΕ, αυτή η πρωτοβουλία έχει θεωρηθεί σε ορισμένες περιπτώσεις ως τακτική κατάκτησης και διαίρεσης από την πλευρά της Κίνας, προς τα λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη μέλη της ΕΕ στα ανατολικά της ηπείρου.

Ο αρχικός συλλογισμός για πολλές χώρες να ενταχθούν στη μορφή 17 + 1 είχε να κάνει ακριβώς με την αίσθηση της εγκατάλειψης από τους εταίρους και τους επενδυτές της Δυτικής Ευρώπης.

Λόγω της υπογραφής της συνολικής επενδυτικής συμφωνίας Κίνας-ΕΕ, η πρωτοβουλία 17 +1 φαίνεται να χάνει τη σημασία της, ειδικά για τα κράτη μέλη της ΕΕ, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη μορφή συνεργασίας Κίνας-ΕΕ για την αντιμετώπιση ζητημάτων με την Κίνα μέσω των κοινών πολιτικών με την ΕΕ.

Από την άλλη πλευρά, η συμφωνία Κίνας-ΕΕ φαίνεται να δίνει προτεραιότητα στα μεγαλύτερα κράτη μέλη της ΕΕ, έναντι των κρατών μελών της ΕΕ που αποτελούν μέρος της μορφής 17 +1. Η Κίνα αναζητά τώρα τους ίδιους επενδυτές με μια συμφωνία που αποκλείει τους πρώτους εταίρους της στην Ευρώπη, καθιστώντας το μέλλον της μορφής 17 + 1 λιγότερο ασφαλές.

Η Κίνα αναζητά τώρα τους ίδιους επενδυτές με μια συμφωνία που αποκλείει τους πρώτους εταίρους της στην Ευρώπη, κάνοντας το μέλλον της μορφής 17 + 1 λιγότερο ασφαλή.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δεν ήταν όλοι ευχαριστημένοι όταν η Γερμανίδα Καγκελάριος Angela Merkel, ο Γάλλος Πρόεδρος Macron και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Von der Leyen συμμετείχαν τον Δεκέμβριο σε τηλεδιάσκεψη με τον Κινέζο Πρόεδρο Xi Jinping, με την ΕΕ να οριστικοποιεί την επενδυτική συμφωνία με την Κίνα.

Ωστόσο, χώρες όπως η Ουγγαρία ή άλλες χώρες στα Δυτικά Βαλκάνια παραμένουν αποφασισμένες να εδραιώσουν τους δεσμούς με την Κίνα. Έτσι, η Ουγγαρία είναι η πρώτη χώρα στην ΕΕ που έλαβε εμβόλια κατά του Covid-19 από την Κίνα, χωρίς να περιμένει την αναγνώρισή τους από τον ευρωπαϊκό οργανισμό. Οι σχέσεις με την Ουγγαρία αναμένεται να αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη διάσταση καθώς το Πανεπιστήμιο Fudan της Κίνας αναμένεται να ανοίξει την πρώτη του ευρωπαϊκή πανεπιστημιούπολη στη Βουδαπέστη το 2024. Το ίδιο πράγμα μπορεί να ειπωθεί και για τη Σερβία όσον αφορά τη λήψη προστατευτικών μασκών και εμβολίων από την Κίνα κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Εν τω μεταξύ, η Βόρεια Μακεδονία και το Μαυροβούνιο σκοπεύουν να λάβουν τα κινεζικά εμβόλια.

Σχεδόν δέκα χρόνια αργότερα, η προσεκτική εξέταση των δεδομένων δείχνει ότι η μορφή 17 + 1 έχει πέσει κάτω από τις προσδοκίες. Ένας από τους στόχους που τέθηκαν όταν θεσπίστηκε αυτή η πρωτοβουλία ήταν η αύξηση του κινεζικού εμπορίου με τις 17 ευρωπαϊκές χώρες έως το 2015, σε 100 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Αυτός ο στόχος επιτεύχθηκε την περασμένη εβδομάδα. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι μόνο ο όγκος συναλλαγών Κίνας-Γερμανίας είναι διπλάσιος από τον όγκο συναλλαγών των 17 χωρών μελών της πρωτοβουλίας μαζί με την Κίνα. Ομοίως, 3,1 δισεκατομμύρια δολάρια στις άμεσες επενδύσεις της Κίνας που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια είναι κάτω από το αναμενόμενο επίπεδο.

Αν και ο Κινέζος Πρόεδρος Xi Jinping, κατά τη διάρκεια της ομιλίας του στη Σύνοδο Κορυφής χαρακτήρισε τη φιλοσοφία της πρωτοβουλίας ως κερδοφόρα πλατφόρμα για τα συμμετέχοντα μέρη, πρέπει να ειπωθεί ότι η εξαγωγή γεωργικών προϊόντων από τις 17 χώρες της πρωτοβουλίας στην Κίνα συνεχίζει να αντιμετωπίζει εμπόδια.

Σε περίπτωση που αναλύσουμε τα Δυτικά Βαλκάνια, οι αριθμοί μιλούν ακόμη πιο καθαρά. Η Κίνα αντιπροσωπεύει μόνο το 6% του όγκου των συναλλαγών και το 3% των άμεσων ξένων επενδύσεων. Αυτοί οι αριθμοί δεν είναι συγκρίσιμοι με εκείνους της ΕΕ, που αντιπροσωπεύουν το 69% του εμπορίου και το 60% των άμεσων ξένων επενδύσεων στα Δυτικά Βαλκάνια.

Παρ ‘όλα αυτά, η Κίνα ακολουθεί σταθερά τη «διπλωματία χρέους» με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Το Μαυροβούνιο, η Βόρεια Μακεδονία, η Σερβία και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη οφείλουν στην Κίνα αντίστοιχα το 40%, το 20%, το 15% και το 15% του εθνικού τους χρέους. Η μόνη εξαίρεση από αυτή την άποψη είναι η Αλβανία. Εν τω μεταξύ, το Κοσσυφοπέδιο, λόγω της μη αναγνώρισής του από την Κίνα, δεν αποτελεί μέρος της πρωτοβουλίας.

Ο δανεισμός είναι φαινομενικά μια ελκυστική βραχυπρόθεσμη λύση για την κατασκευή και τον εκσυγχρονισμό τομέων όπως οι υποδομές και η ενέργεια. Ωστόσο, οι συμβάσεις αυτών των έργων συνάπτονται μέσω μη διαφανών τρόπων διαπραγμάτευσης που αποφεύγουν τις διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων και τους κανόνες ανταγωνισμού. Τα ευρωπαϊκά εργασιακά και περιβαλλοντικά πρότυπα, καθώς και οι πολιτικές που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, αγνοούνται. Οι τεχνολογίες παρακολούθησης που αγοράστηκαν από την Κίνα εγείρουν ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια της ψηφιακής υποδομής, της προστασίας της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων.

Αυτή η πολιτική δεν είναι νέα για την Κίνα, η οποία ως ανερχόμενη παγκόσμια δύναμη έχει δημιουργήσει ένα φαινομενικά μαλακό, ταπεινό και υποβοηθητικό προφίλ. Έτσι, δημιουργεί, ένα οικοσύστημα συμφερόντων που συνδέεται επίσης και με άλλες περιοχές όπως η Νοτιοανατολική Ασία, η Νότια Ασία, η Αφρική ή η Λατινική Αμερική.

Ως εκ τούτου, τα τελευταία χρόνια, υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία των ΗΠΑ και της Δύσης για τον ρόλο της Κίνας στη διεθνή σκηνή και τον αντίκτυπό της σε θέματα ασφάλειας. Σε αυτήν την οπτική, θα πρέπει επίσης να διαβαστεί η τελευταία απόφαση του Προέδρου των ΗΠΑ Biden να συστήσει μια Ειδική Ομάδα για θέματα που σχετίζονται με την Κίνα και την ενίσχυση της αλληλεπίδρασης με τους συμμάχους για το σκοπό αυτό.

Αντιμέτωποι με τη νέα δυναμική των σχέσεων ΗΠΑ-Κίνας και ΕΕ-Κίνας, είναι λογικό να σκεφτούμε τη θέση των πέντε χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στην πρωτοβουλία 17 + 1. Σε αυτό το πλαίσιο, απαιτείται συντονισμός των θέσεων των ΗΠΑ και της ΕΕ σε σχέση με τα Δυτικά Βαλκάνια, όπου η Κίνα έχει ως στόχο κρίσιμες υποδομές και εμπορικές οδούς. Η Κίνα έχει στρατηγικές προθέσεις στα Δυτικά Βαλκάνια με αντίκτυπο πέρα από την περιοχή μας. Τα αποτελέσματα αυτής της δέσμευσης είναι διαφορετικά λόγω της ένταξης στο ΝΑΤΟ τριών από τις χώρες της περιοχής, τον προσανατολισμό της εξωτερικής πολιτικής και τους παραδοσιακούς δεσμούς που δημιουργήθηκαν κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου.

Σε αντίθεση με τη Δύση, η Κίνα δεν στοχεύει να μεταμορφώσει τις κοινωνίες που επιδιώκει να επηρεάσει. Η Κίνα δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται για τη μορφή κρατικής οργάνωσης, αλλά για την προθυμία των κρατών και των κυβερνήσεων να προσαρμοστούν στα συμφέροντά της και να οικοδομήσουν ευνοϊκές σχέσεις.

Εν τω μεταξύ, οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων έχουν ζωτική ανάγκη για βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη που έρχεται μέσω του μετασχηματισμού, της ανάπτυξης ικανοτήτων και της εφαρμογής των ευρωπαϊκών κανόνων που σχετίζονται με το κράτος δικαίου στην οικονομία. Ως εκ τούτου, η αναβίωση της «διασωλήνωσης» της διαδικασίας ένταξης στην ΕΕ έχει ύψιστη σημασία για την υλοποίηση των παραπάνω στοιχείων.

Η αισιοδοξία για αυτήν τη διαδικασία έχει ξεθωριάσει και τα Δυτικά Βαλκάνια ενδέχεται να υποστούν τις συνέπειες της έλλειψης προσανατολισμού. Η ΕΕ πρέπει να καταλάβει ότι η έλλειψη γεωπολιτικών ενστίκτων δημιουργεί ανεπανόρθωτα κενά στην πύλη εισόδου της. Η Κίνα είναι μια ανερχόμενη παγκόσμια δύναμη. Θα πρέπει να θεωρείται συμπληρωματικός εταίρος για την οικονομική ανάπτυξη,

πάντα εντός της ευρωατλαντικής περιμέτρου μας./ibna

Ditmir Bushati είναι πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Αλβανίας

Πηγή: Panorama