OP/ED: Ditmir Bushati Ας είμαστε σοβαροί!!!

OP/ED: Ditmir Bushati Ας είμαστε σοβαροί!!!

Του Ditmir Bushati*

Ο Winston Churchill έλεγε ότι στην εξωτερική πολιτική προσανατολίζομαι πάντα από τη θάλασσα. Αν και στο βρετανικό πλαίσιο, λόγω και της Κοινοπολιτείας, αυτό σημαίνει την υπεροχή της θάλασσας έναντι της ηπειρωτικής, γενικά τα κράτη  που διαθέτουν διέξοδο στη θάλασσα, είναι τυχερά. Αυτή είναι και η δική μας περίπτωση, όπου είμαστε περίκλειστη στα Βαλκάνια, αλλά ανοιχτή στη Μεσόγειο.

Ωστόσο, η τύχη δεν μας αρκεί. Πρέπει να συνοδεύεται από στρατηγική πειθαρχία και πατριωτισμό, διότι η θάλασσα είναι ένα καλό κοινό αγαθό που φέρνει ανάπτυξη, εκτός από την υπεροχή στην άσκηση της εξωτερικής πολιτικής.

Κατά την περίοδο της κομμουνιστικής απομόνωσης, η ακτογραμμή ήταν αχρησιμοποίητη, ενώ οι γεωπολιτικές συνθήκες και η κατανομή της Ευρώπης σε μπλοκ, συνοδεύονταν από παρανοϊκές ενέργειες. Ωστόσο, την τελευταία περίοδο του κομμουνισμού, τηρήθηκαν τα κριτήρια που θέτει το διεθνές ναυτικό δίκαιο για τους θαλάσσιους χώρους. Αυτό υπαγορεύτηκε από την πρόοδο που αναγνώρισε το διεθνές ναυτικό δίκαιο με την έγκριση της Σύμβασης του Montego Bay το 1982. Στα αρχεία του Υπουργείου Εξωτερικών υπάρχουν επαγγελματικές αναλύσεις, έξω από την ιδεολογική επιρροή, που αποδεικνύουν τη σημασία που η απομονωμένη Αλβανία αφοσιώνεται σε αυτές τις διεθνείς εξελίξεις, καθώς άνηκε και αυτή στη Μεσόγειο.

30 χρόνια μετά, δυστυχώς ανακαλύπτουμε ότι ένα μεγάλο κομμάτι της ακτογραμμής έχει καταστραφεί, ως αποτέλεσμα του συνδυασμού της έλλειψης αναπτυξιακού οράματος με την ασταμάτητη λαιμαργία του αρπακτικού καπιταλισμού. 30 χρόνια μετά, δεν είμαστε ακόμη σε θέση να δείξουμε μια σοβαρή επένδυση που έχει παράγει αποτελέσματα σε ολόκληρη την αλυσίδα των αξιών της οικονομίας που προέρχεται από τη θάλασσα, ακόμη και σε ένα κομμάτι της Ριβιέρας μας. Ωστόσο, κάθε φορά που συζητούνται τα θέματα των θαλάσσιων χώρων με τους γείτονες, ξεσπά η οργή της υποκρισίας, θυμίζοντας το ρητό του Γκαίτε: «Αυτός που κάνει( πράττει/ενεργεί) κάτι, είναι πάντα άδικος. Ο μόνος που έχει δίκιο είναι αυτός που παρατηρεί.”

Αν και απέναντι μας γεωγραφικά βρίσκεται  η Ιταλία και από τις δύο πλευρές έχουμε την Ελλάδα και το Μαυροβούνιο, η διαδικασία οριοθέτησης των χώρων με την Ελλάδα είναι πάντα στο στόχαστρο, χαρακτηριστικό του βαλκανικού στιλ μιας σχέσης αγάπης και μίσους. Μέχρι σήμερα, υπάρχει έλλειψη δημόσιας συζήτησης για να προωθηθεί η ολοκλήρωση της ημιτελούς μέχρι στιγμής διαδικασίας με την Ιταλία από την εποχή του κομμουνισμού, ή να ξεκινήσει η διαδικασία οριοθέτησης με το Μαυροβούνιο.

Θα πρέπει η Αλβανία να συμπεριληφθεί σε μια διαδικασία οριοθέτησης με την Ελλάδα; Θέτω αυτήν την ερώτηση όχι επειδή έχω δίλημμα, αλλά επειδή δεν έλειψαν οι δημόσιες φωνές που ισχυρίζονται ότι το ζήτημα της θάλασσας είναι στημένο  και ότι έχει διευθετηθεί από το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας του 1925.

Η Αλβανία και η Ελλάδα είναι παράκτια κράτη, το ένα δίπλα στο άλλο. Η διαίρεση των θαλάσσιων χώρων έχει αμοιβαίο στρατηγικό συμφέρον. Ο καθορισμός αυτών των χώρων για δύο κράτη που αποτελούν μέρος της σύμβασης του Montego Bay για το δίκαιο της θάλασσας τους επιτρέπει να ασκήσουν πλήρη κυριαρχία σε μια περιοχή που ορίζεται σαφώς από τις συντεταγμένες και την πλήρη αξιοποίηση των φυσικών πόρων.

Σύμφωνα με τις διατάξεις της Σύμβασης, ο θαλάσσιος χώρος μεταξύ των κρατών αποτελείται από τρία βασικά στοιχεία : α) Η Αιγιαλίτιδα Ζώνη, η περιοχή εσωτερικών υδάτων ενός κράτους, που φτάνουν έως και 12 μίλια από την ευθεία γραμμή βάσης ή τη φυσική γραμμή του νερού (άρθρο 3) ; β) Η υφαλοκρηπίδα, το τμήμα του θαλάσσιου βυθού μέχρι τα βάθη της τεχνικής χρήσης που εκτείνεται έως και 200 μίλια και το όριο του υπολογισμού της θεωρείται ότι είναι το 12ο μίλι των συνόρων της αιγιαλίτιδας ζώνης (άρθρο 76) · γ) Η  Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, που τοποθετείται πάνω στην υφαλοκρηπίδα, η οποία εκτείνεται έως και 200 μίλια και το όριο υπολογισμού της θεωρείται ότι είναι το 12ο μίλι των συνόρων της αιγιαλίτιδας ζώνης. Η  Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη εκτείνεται από τον βυθό της θάλασσας μέχρι την επιφάνεια του νερού (άρθρο 55). Συνήθως η υφαλοκρηπίδα και η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη αλληλεπικαλύπτονται.

Σύμφωνα με τη Σύμβαση, οι θαλάσσιοι χώροι μεταξύ κρατών καθορίζονται με συμφωνία ή δικαστική απόφαση και πρέπει να αντικατοπτρίζονται με γεωγραφικές συντεταγμένες σε έναν διεθνώς αναγνωρισμένο ναυτικό χάρτη. Η συμφωνία πρέπει να κατατεθεί στα Ηνωμένα Έθνη. Σε αντίθεση με όσα ισχυρίζονται, το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας έχει ορίσει μόνο τα χερσαία σύνορα μεταξύ Αλβανίας και Ελλάδας. Εν τω μεταξύ, από την Πυραμίδα 79, η οποία θεωρείται η πυραμίδα όπου η γη συναντά τη θάλασσα, θα πρέπει να ξεκινήσει η επόμενη γραμμή οριοθέτησης των δύο κρατών μας. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει συμφωνία  η σε γεωγραφικές συντεταγμένες θα καθορίσει  την Αιγιαλίτιδα Ζώνη, την Υφαλοκρηπίδα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.

Προκειμένου να πραγματοποιηθεί η οριοθέτηση των θαλάσσιων χώρων, είναι σημαντικό για τα κράτη να καθορίσουν τη γραμμή βάσης, η οποία μπορεί να είναι φυσιολογική, ευθεία ή συνδυασμένη, σύμφωνα με τη Σύμβαση. Αυτή στη συνέχεια βοηθά στην οικοδόμηση της γραμμής οριοθέτησης πάνω στην οποία μπορεί να γίνουν τροποποιήσεις, λαμβάνοντας επίσης υπόψη συγκεκριμένα στοιχεία, όπως γεωγραφία εδάφους, ιστορικοί τίτλους και δίκαιη διαίρεση. Επομένως, η εμπλοκή σε αυτήν τη διαδικασία είναι επιτακτική. Ακόμη, καθυστερημένη. Η ολοκλήρωσή του δημιουργεί ευκαιρίες για την εκμετάλλευση θαλάσσιου χώρου και φυσικών πόρων.

II.

Ενώ δεν πρέπει να υπάρχει αμφιβολία για την αναγκαιότητα αυτής της διαδικασίας, το κρίσιμο ζήτημα είναι πώς να την προσεγγίσουμε. Η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου που κήρυξε ασυμβίβαστη με το Σύνταγμα τη συμφωνία που υπεγράφη στις 27 Απριλίου 2009, είναι ένας οδηγός που πρέπει να ακολουθηθεί προσεκτικά, παρά το γεγονός ότι εξακολουθούν να υπάρχουν δημόσιες φωνές που ισχυρίζονται ότι αυτή η συμφωνία ήταν δίκαιη και ότι η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου ήταν πολιτικά επηρεασμένη.

Όσον αφορά το περιεχόμενο, δεν πρέπει να λησμονούμε τρία στοιχεία αυτής της απόφασης: (i) Η μη εφαρμογή των βασικών αρχών του διεθνούς δικαίου σχετικά με την κατανομή του θαλάσσιου χώρου μεταξύ των δύο χωρών, προκειμένου να επιτευχθεί ένα δίκαιο και τίμιο αποτέλεσμα. Με άλλα λόγια, η εφαρμογή μόνο της αρχής της αυστηρής ίσης απόστασης για όλους τους χώρους και όχι της διορθωμένης ίσης απόστασης , η οποία θα οδηγούσε σε μια ίση και δίκαιη λύση · (ii) Παράβλεψη των νησιών και της γεωγραφικής διαμόρφωσης γενικά ως ειδικές περιστάσεις για την οριοθέτηση των θαλάσσιων χώρων · (iii) Ασυμβατότητα μεταξύ του περιεχομένου και του τίτλου της συμφωνίας καθώς και της υπέρβασης του διεθνούς δικαίου από την Αλβανία.

Εκείνοι που φωνάζουν σήμερα για την επίδραση των 12 ναυτικών μιλίων, καλό θα κάνουν να θυμούνται ότι το άρθρο 2 αυτής της συμφωνίας που υπέγραψαν οι ίδιοι, αναγνώριζε ρητά το πλάτος των 12 ναυτικών μιλίων της αιγιαλίτιδας ζώνης της Ελλάδας, ενώ στην πραγματικότητα αυτό το ζήτημα δεν πρέπει να αποτελεί αντικείμενο των συμφωνιών, καθώς πρόκειται για εσωτερικό ζήτημα των ίδιων των κρατών που ρυθμίζεται βάσει της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Επίσης , από διαδικαστική άποψη, δεν πρέπει να ξεχνάμε τα συμπεράσματα της απόφασης του Συνταγματικού Δικαστηρίου σχετικά με: (i) την μη εξουσιοδότηση με πλήρη εξουσία διαπραγμάτευσης της ομάδας των διαπραγματευτών , από τον πρόεδρο της Αλβανίας, για συνομιλίες με την Ελλάδα και τη σύναψη της συμφωνίας,  (ii) τον μη προσδιορισμό πριν από την έναρξη της διαδικασίας διαπραγμάτευσης των θαλάσσιων χώρων που θα διαχώριζαν · (iii) την παράβλεψη προηγούμενων διμερών συμφωνιών σχετικά με τα κρατικά σύνορα.

Μετά την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου, η κυβέρνηση της τότε εποχής συμφώνησε σε μια διεθνή εμπειρογνωμοσύνη. Ήμασταν επίσης εξαιρετικά ευαίσθητοι σε αυτό το ζήτημα. Ως αντιπολίτευση , αντιταχθήκαμε στο Συνταγματικό Δικαστήριο στη συμφωνία του 2009. Ως κυβέρνηση,  ξεκινήσαμε μια διαδικασία διαβουλεύσεων με διεθνείς και τοπικούς εμπειρογνώμονες.

Όλες οι εμπειρογνωμοσύνες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι: (i) Η οριοθέτηση του 2009 ήταν το ελάχιστο αποτέλεσμα που θα μπορούσε να επιτύχει η χώρα μας. (ii) Χρειαζόταν  μια νέα συμφωνία βασισμένη στην αρχή της διορθωμένης ίσης απόστασης, λόγω της γεωγραφικής διαμόρφωσης · (iii) Η εφαρμογή της παραπάνω αρχής θα απέφερε οφέλη στον θαλάσσιο χώρο της Αλβανίας, εκ των οποίων ο χώρος στην αιγιαλίτιδα ζώνη θα ήταν ευνοϊκότερος, διότι σε αυτόν τον θαλάσσιο χώρο ασκείται η πλήρης κυριαρχία στη θάλασσα, στον πυθμένα και στον εναέριο χώρο πάνω του. Ενώ στην υφαλοκρηπίδα και την αποκλειστική οικονομική ζώνη, η χώρα μας θα επωφελούνταν από την επέκταση των κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Για εμάς τους σοσιαλιστές, η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου δεν ήταν μόνο ο οδηγός που έπρεπε να ακολουθήσουμε προσεκτικά, αλλά ταυτόχρονα η κόκκινη γραμμή που δεν έπρεπε  να παραβιαστεί. Αν και κατά την έννοια της Σύμβασης της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών, η συμφωνία του 2009, λόγω της μη επικύρωσής της, δεν είχε συναφθεί, δεν ήταν καθόλου εύκολο να επιστρέψουμε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και στη συνέχεια να διαπραγματευτούμε με την Ελλάδα, προκειμένου να επιτευχθεί νέα συμφωνία.

Στις 14 Οκτωβρίου 2013, ενώ φιλοξενούσα στα Τίρανα τον Έλληνα ομόλογό μου Ευάγγελο Βενιζέλο, παρουσίασα στη διμερή συνάντηση και, στη συνέχεια, στη δημόσια επικοινωνία, τη θέση της κυβέρνησης Rama όχι μόνο στο ζήτημα της θάλασσας, αλλά και σε όλα τα θέματα ιστορικής φύσης μεταξύ των δύο χωρών μας, εκφράζοντας την ετοιμότητα αντιμετώπισής τους βάσει των καθιερωμένων αρχών του διεθνούς δικαίου. Τις ίδιες απόψεις εξέφρασα κατά την επίσκεψή μου στην Αθήνα, στις 6 Φεβρουαρίου 2014, σε συναντήσεις με τον Πρόεδρο Κάρολο Παπούλια, τον πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά και τον ομόλογό μου Ευάγγελο Βενιζέλο. Ο καθορισμός όλων των θεμάτων με συστηματικό και συνεπή τρόπο, αν και μέχρι τότε έλειπε , είναι όλο και πιο εύκολο από την αναζήτηση αποδεκτών λύσεων. Έτσι, η συνάντηση των πρωθυπουργών Rama-Σαμαράς, στις 4 Σεπτεμβρίου 2014, στο πλαίσιο της Διάσκεψης Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Ουαλία, οδήγησε στη μετάβαση από τη φάση εντοπισμού και παρουσίασης διμερών ζητημάτων, στον καθορισμό ενός πλαισίου αντιμετώπισης τους.

Για το σκοπό αυτό, αρχικά ξεκινήσαμε διερευνητικές συζητήσεις σε διπλωματικό και τεχνικό επίπεδο. Στη συνέχεια, με τον ερχομό της κυβέρνησης Τσίπρα στην Ελλάδα, πήγαμε από διερευνητικές συζητήσεις στην ανταλλαγή απόψεων γραπτώς, σχετικά με τα άλυτα ζητήματα μεταξύ μας. Θέματα που καλύπτουν προβλήματα 80 ετών , από τη θέσπιση του Εμπολέμου από την πλευρά της Ελλάδας εναντίον της Αλβανίας, έως εκείνα του παρόντος. Με τον ομόλογο Κοτζιά, δημιουργήσαμε έναν μόνιμο διμερή μηχανισμό σε διπλωματικό επίπεδο, ο οποίος προηγήθηκε του πολιτικού διαλόγου σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών και στη συνέχεια πρωθυπουργών.

Εν ολίγοις, χτίσαμε μια διαδικασία εμπιστοσύνης βήμα προς βήμα, αναλύοντας τις συνομιλίες, τα αμοιβαία συμφέροντα, τα εργαλεία στη διάθεσή μας και σκιαγραφήσαμε τον δρόμο και το ημερολόγιο για τον τρόπο επίλυσης όλων των διμερών ζητημάτων, συμπεριλαμβανομένης της οριοθέτησης του θαλάσσιου χώρου, με σκοπό μια δίκαιη και ειλικρινής διαίρεση μεταξύ των δυο πλευρών.

Η διαπραγμάτευση της νέας συμφωνίας για την οριοθέτηση του θαλάσσιου χώρου, η οποία ακολούθησε τη διαδικασία που περιγράφεται παραπάνω, βασίστηκε στο νόμο 43/2016 “Περί Διεθνών Συμφωνιών στη Δημοκρατία της Αλβανίας”. Νόμος, ο οποίος από μόνος του αντανακλούσε την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου σχετικά με τον τρόπο αλληλεπίδρασης των αλβανικών θεσμών και το δικαίωμά τους να εκπροσωπούνται  σε μια τέτοια διαπραγμάτευση. Η διαπραγματευτική ομάδα, η οποία συμπεριλάμβανε εκπροσώπους 11 κρατικών και ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, πραγματοποίησε τρεις γύρους συνομιλιών με την ελληνική πλευρά.

Κατά τη διάρκεια αυτής της πολυετούς διαδικασίας που περιλαμβάνει τους κύριους θεσμούς της χώρας, το Υπουργείο για την Ευρώπη και της Εξωτερικές Υποθέσεις έχει ετοιμάσει έναν ογκώδη φάκελο περίπου 1200 σελίδων, με υλικό μελέτης, αρχειακό, νομικό, χαρτογραφικό, φωτογραφικό, αρχαιολογικό, ορυκτό, υδρογονάνθρακα, πλοήγηση και άλλα υλικά.

Αυτή η σοβαρή δέσμευση με την Ελλάδα υποστηρίχθηκε από τους στρατηγικούς μας εταίρους, τους οποίους κρατούσαμε ενημερωμένους για το πακέτο των ζητημάτων στη συζήτηση και ενθάρρυναν την εξεύρεση μόνιμων λύσεων μεταξύ των δυο πλευρών. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου η Ελλάδα δεσμεύτηκε σε ένα άλλο διπλωματικό μέτωπο με τη Βόρεια Μακεδονία, το οποίο στέφθηκε με τη Συμφωνία των Πρεσπών.

Ενώ εμείς καταφέραμε να ολοκληρώσουμε ορισμένα από τα θέματα του πακέτου. Λύσαμε το ζήτημα των τοπωνυμίων εξαλείφοντας τα εμπόδια στις διασυνοριακές μετακινήσεις των πολιτών μας. Η Ελλάδα κατήργησε τη χρήση της σφραγίδας Apostille, εξοικονομώντας περίπου 5 εκατομμύρια ευρώ ετησίως από τις τσέπες των πολιτών μας για διάφορα έγγραφα. Η κατάργηση της σφραγίδας Apostilleανοίγει επίσης το δρόμο για την έκδοση πιστοποιητικών από τα προξενικά μας γραφεία στην Ελλάδα, κάτι που θα αποτελούσε μεγάλη ανακούφιση για τους πολίτες μας.

Περίπου 150 χιλιάδες Αλβανοί πολίτες επωφελήθηκαν από τη λύση του προβλήματος εγγραφής παιδιών που γεννήθηκαν στην Ελλάδα από έναν ή και τους δύο γονείς που δεν έχουν άδεια διαμονής στην Ελλάδα. Αναγνωρίστηκαν οι άδειες οδήγησης. Η διαδικασία αναγνώρισης αυτής της άδειας  κόστισε στους Αλβανούς πολίτες στην Ελλάδα περίπου 800 ευρώ. Ξαναρχίσαμε τις εργασίες αναθεώρησης των σχολικών βιβλίων, βάσει της συμφωνίας του 1998, ανταλλάσσοντας εκθέσεις σχετικά με ευρήματα στα αντίστοιχα κείμενα για θέματα που προκαλούν ανησυχία για κάθε πλευρά.

Για την επιτόπια εφαρμογή της συμφωνίας του 2009 για την αναζήτηση, την εκταφή, την ταυτοποίηση και την επαναταφή Ελλήνων στρατιωτών που σκοτώθηκαν στην Αλβανία, κατά τη διάρκεια του Ιταλο-ελληνικού πολέμου του 1940-1941 και την κατασκευή κοιμητηρίων  για αυτούς στο έδαφος της Δημοκρατίας της Αλβανίας, εγκρίθηκαν αρκετά τεχνικά πρωτόκολλα με στόχο: (i) τον προσδιορισμό του αριθμού των Ελλήνων πεσόντων · (ii) τον προσδιορισμό των περιοχών στις οποίες πρόκειται να πραγματοποιηθούν οι ανασκαφές · (iii) τον τρόπο ταυτοποίησης των πεσόντων· (iv) την διασφάλιση της παρουσίας όλων των σχετικών θεσμών κατά τη διαδικασία εκταφής και της συνοδευτικής τεκμηρίωσης της διαδικασίας.

III.

Οι πολιτικές αλλαγές στην Ελλάδα στα μέσα του 2019 επέστρεψαν στην εξουσία τη Νέα Δημοκρατία, η οποία ήταν στην εξουσία και κατά την υπογραφή της συμφωνίας με την Αλβανία το 2009. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι για τη Νέα Δημοκρατία, η συμφωνία του 2009 θεωρήθηκε το μεγαλύτερο στρατηγικό επίτευγμα της Ελλάδας στην εξωτερική πολιτική.

Αυτή η πολιτική αλλαγή στην Ελλάδα συνοδεύτηκε από μια διαφορετική προσέγγιση στο πακέτο των άλυτων ζητημάτων μεταξύ των δύο χωρών μας, για τον τρόπο  πώς διαχωρίστηκε από το πακέτο και πώς θα αντιμετωπιστεί το ζήτημα της κατανομής του θαλάσσιου χώρου. Για παράδειγμα, το πακέτο περιλάμβανε και τον χειρισμό συμφωνιών για τη διαχείριση των πυραμίδων και των σημάτων στα σύνορα, καθώς και τη διασυνοριακή συνεργασία. Αν και δεν έχουν σχέση με τη νομική έννοια της λέξης, η σύναψη αυτών των συμφωνιών, παράλληλα με την κατανομή του θαλάσσιου χώρου, κλείνει επιτέλους τα συνοριακά ζητήματα μεταξύ Αλβανίας και Ελλάδας και ταυτόχρονα θάβει οποιαδήποτε αξίωση ελληνικών εξτρεμιστικών κύκλων για τη λεγόμενη Βόρειο Ήπειρο.

Είναι οδυνηρό το γεγονός ότι παρά τις προσπάθειες πολλών ετών, να διατηρηθεί το ζήτημα της κατανομής θαλάσσιου χώρου σε διμερές επίπεδο, για πρώτη φορά, ο τρόπος επίλυσης αυτού του διμερούς ζητήματος περιλαμβάνεται στο σχέδιο εγγράφου του Διαπραγματευτικού Πλαισίου , το οποίο θα καθοδηγήσει τη διαδικασία των συζητήσεων για να πάρει την ιδιότητα του κράτους-μέλους  της ΕΕ. Αν και η ΕΕ έχει στους κόλπους της κράτη μέλη, τα οποία δεν έχουν βρει ακόμη λύση μεταξύ τους σε θέματα προσδιορισμού των θαλάσσιων συνόρων , λόγω της έλλειψης ευρωπαϊκού προτύπου, η επιμονή της Ελλάδας να κάνει διμερές αυτό το ζήτημα , το οποίο λύνεται μόνο μέσω του διεθνούς δικαίου, μέρος της ευρωπαϊκής ατζέντας, αυξάνει άδικα την πίεση που μας ασκείται.

IV.

Σήμερα βρισκόμαστε απέναντι στο δηλωμένο γεγονός ότι η Αλβανία και η Ελλάδα θα απευθυνθούν σε διεθνές δικαστήριο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων χώρων. Αυτή είναι επίσης μια απαιτητική διαδικασία που απαιτεί γνώση, σοβαρή προετοιμασία και τον απαιτούμενο χρόνο. Επειδή δεν έχουμε να κάνουμε με τη μεταβίβαση αρμοδιοτήτων για τον τρόπο αντιμετώπισης αυτού του ζητήματος, αλλά με την έκφραση της ετοιμότητας των διαδίκων να δεχτούν την απόφαση του διεθνούς δικαστηρίου.

Στην ουσία, αυτή η διαδικασία προετοιμάζεται από τις δυο πλευρές, ενώ η λήψη αποφάσεων είναι από το δικαστήριο. Σε διμερείς διαπραγματεύσεις, τα μέρη ενεργούν βάσει των στόχων και των απαιτήσεών τους. Ελέγχουν το προϊόν της διαπραγμάτευσης. Όταν οι διάδικοι αποφασίσουν να προσφύγουν στο δικαστήριο, το ίδιο το δικαστήριο είναι ο θεματοφύλακας των προηγούμενων που ορίζονται από το διεθνές δίκαιο. Κατά συνέπεια, είναι αναίσθητη απέναντι στους στόχους των μερών.

Πριν από την έναρξη της δικαστικής διαδικασίας , η Αλβανία και η Ελλάδα θα πρέπει να συμμετάσχουν ξανά σε μια διαδραστική διαδικασία από την οποία θα πρέπει να συντάξουν κοινό έγγραφο για την υπόθεση που θα αποτελέσει αντικείμενο δίκης, όπου πρέπει να αποδεικνύονται τα κοινά σημεία και οι διαφορές μεταξύ διάδικων, για τα οποία πρέπει να αποφανθεί το δικαστήριο.

Τα μέρη προηγούνται αυτής της διαδικασίας ενισχύοντας τη νομική τους θέση που τους βοηθά στην δικαστική αναμέτρηση με το διεθνές δίκαιο. Υπό το φως αυτής της εξέλιξης, θα πρέπει να διαβαστεί και το διάταγμα αρ. 107, με ημερομηνία 25 Δεκεμβρίου 2020, της Προέδρου της Ελλάδας “Σχετικά με το κλείσιμο των κόλπων και την χάραξης ευθείων γραμμών βάσης στην θαλάσσια περιοχή των Ιονίων Νήσων μέχρι την Πελοπόννησο”. Εκφράζω την πεποίθηση ότι τα θεσμικά όργανα του αλβανικού κράτους πρέπει να έχουν αναλύσει το περιεχόμενο του διατάγματος και να έχουν επαληθεύσει τις θαλάσσιες συντεταγμένες, για να διασφαλίσουν ότι μια τέτοια πράξη είναι σύμφωνη με το διεθνές δίκαιο και δεν θέτει σε κίνδυνο την εθνική μας ασφάλεια. Ταυτόχρονα, να εργαστούν για τη στρατηγική και τα βήματα που πρέπει να ακολουθούν για τη δικαστική διαδικασία.

Σύμφωνα με το Διεθνές Δικαστήριο, η διαδικασία οριοθέτησης των θαλάσσιων χώρων ακολουθεί αυτήν την πορεία: (i) Παρουσίαση και ανάλυση της διεθνούς και εγχώριας νομικής βάσης των διαδίκων. (ii) Ανάλυση της γεωγραφίας του εδάφους στον θαλάσσιο χώρο όπου θα εκτελεστεί η οριοθέτηση και προσδιορισμός των βασικών σημείων από όπου θα ξεκινήσει η χάραξη της γραμμής οριοθέτησης (iii) Κατασκευή προσωρινής γραμμής οριοθέτησης, κάθε σημείο της οποίας βρίσκεται σε ίση απόσταση από τα σημεία βάσης στην αντίστοιχη ακτή των μερών · (iv) Μετά την κατασκευή της προσωρινής γραμμής οριοθέτησης, γίνεται η διόρθωση αυτής της γραμμής προς την αιγιαλίτιδα, για τις ειδικές περιστάσεις (ο ρόλος και το βάρος των πετρωμάτων, τα ρηχά σημεία της θάλασσας, οι θαλάσσιες εγκαταστάσεις) και για τους  ιστορικούς τίτλους (θαλάσσιοι χώροι που δηλώνονται και αναγνωρίζονται με αυτούς τους τίτλους) , για την Υφαλοκρηπίδα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, για μια δίκαιη διαίρεση (λόγω γεωγραφίας, τα νησιά παίρνουν λιγότερο βάρος στην οριοθέτηση σε σχέση με την ηπειρωτική γη).

Στο τέλος αυτής της διαδικασίας σχεδιάζεται ένας χάρτης της θάλασσας με τις συντεταγμένες της γραμμής οριοθέτησης μεταξύ των μερών.

Δεν είναι λιγότερο σημαντική η λήψη αποφάσεων για την επιλογή του διεθνούς δικαστηρίου που θα εξετάσει το ζήτημα της οριοθέτησης του θαλάσσιου χώρου και η κρατική οργάνωση για αυτήν τη διαδικασία. Το διεθνές δίκαιο αναγνωρίζει τουλάχιστον τρία όργανα στα οποία μπορεί να παραπεμφθεί μια υπόθεση: (i) Το Διεθνές Δικαστήριο, ως ο κύριος θεματοφύλακας του διεθνούς δικαίου, το οποίο διαθέτει σημαντική εμπειρία στην επίλυση τέτοιων θεμάτων · (ii) Το Διεθνές Δικαστήριο για το Δίκαιο της Θάλασσας, η δραστηριότητα του οποίου βασίζεται στη Διεθνή Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, αλλά με μια πιο μέτρια εμπειρία σε σύγκριση με το Διεθνές Δικαστήριο · (iii) Το Μόνιμο Διαιτητικό Δικαστήριο, αν και αυτή η διαιτησία δεν έχει το νομικό καθεστώς μιας διευθέτησης όπως το Διεθνές Δικαστήριο.

Η χώρα μας υπήρξε μόνο μία φορά ένδικη στο Διεθνές Δικαστήριο για το περιστατικό της Κέρκυρας (του Καναλιού της Κέρκυρας). Ενώ δεν υπάρχει πρακτική με τους άλλους δυο θεσμούς.

V.

Με βάση όσα είπαμε πιο πάνω , είναι καιρός να επαναλάβουμε ότι η άσκηση της εξωτερικής πολιτικής απαιτεί στρατηγική πειθαρχία. Η Ελλάδα είναι στρατηγικός εταίρος στην περιοχή, με την οποία  εξακολουθούμε να έχουμε σημαντικά ανεπίλυτα ζητήματα, συμπεριλαμβανομένης της οριοθέτησης του θαλάσσιου χώρου. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να την κοιτάξουμε με παράνοια ή κατωτερότητα. Τα πολιτικά παιχνίδια και οι κατηγορίες πρέπει να οδηγήσουν σε μια σοβαρή συζήτηση υπό την αιγίδα της κρατικής λογικής και του εθνικού συμφέροντος, η οποία ταυτόχρονα εξασφαλίζει την ευρύτερη δυνατή πολιτική και κοινωνική κατανόηση για την διαχείριση των άλυτων ζητημάτων με τον γείτονα σύμφωνα με τους στόχους που καθορίζονται από την εξωτερική πολιτική.

Εμείς καταφέραμε να θέσουμε όλα τα διμερή ζητήματα στο τραπέζι των συζητήσεων. Μερικά από αυτά, όπως ξεκαθαρίσαμε παραπάνω, έχουν αντιμετωπιστεί. Ο τρόπος για την διευθέτηση όλων των ζητημάτων δεν είναι εύκολος. Ειδικά όταν το ζήτημα της οριοθέτησης του θαλάσσιου χώρου, από ένα διμερές ζήτημα, χάρη στην επιμονή της Ελλάδας, έχει γίνει μέρος της ευρωπαϊκής ατζέντας της Αλβανίας. Επομένως, πρέπει να επιδείξουμε επιμονή στην αντιμετώπιση όλων των ζητημάτων, και ταυτόχρονα να αντιταχθούμε την μεταφορά διμερών θεμάτων στο πλαίσιο της ΕΕ, χωρίς να ξεχνάμε ότι με την Ελλάδα έχουμε αλληλένδετα συμφέροντα και αλληλεξαρτώμενη οικονομία. Ως δύο από τους παλαιότερους λαούς σε αυτή τη γωνιά της Ευρώπης, η Ελληνοαλβανική σχέση έχει όλες τις δυνατότητες να απελευθερώσει θετική ενέργεια για ολόκληρη την περιοχή./ibna

Ditmir Bushati είναι πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Αλβανίας