OP/ED: Κριτική προσέγγιση στις συστάσεις Serwer για τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη

OP/ED: Κριτική προσέγγιση στις συστάσεις Serwer για τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη

Στον ιστότοπο Peacefare.net, ο διακεκριμένος καθηγητής Daniel Serwer δημοσίευσε μια σειρά από συστάσεις του για το μέλλον της δέσμευσης των ΗΠΑ στα Βαλκάνια, με ιδιαίτερη έμφαση στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Συγκρίνοντας τις εν λόγω συστάσεις με τη ρεαλιστική κατάσταση στο πεδίο, το μόνο συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί είναι ότι δεν πρόκειται παρά για απόλυτες ανοησίες.

Ας εξηγήσουμε γιατί.

Ανατρέχοντας στην ιστορία των Βαλκανίων, όχι νωρίτερα από το 1878, θα δούμε ότι εκείνη την εποχή η περιοχή της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης βρισκόταν κάπου στο τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με την Γερουσία στην Κωνσταντινούπολη να μην ενδιαφέρεται ιδιαιτέρως για την ανάπτυξη αυτού του παραρτήματος, στο οποίο είχαν ήδη αρχίσει οι εξεγέρσεις του μη μουσουλμανικού πληθυσμού. Για τη Γερουσία, η Β-Ε δε λειτουργούσε παρά ως η προστατευτική ζώνη προς την Αυστροουγγρική Μοναρχία, επιτρέποντας στο Βασίλειο να δημιουργήσει τη δική του ζώνη ασφαλείας προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Σε αυτό το «vilayet» (επαρχία), οι άνθρωποι κατέφθαναν ως «εξόριστοι» από την Κωνσταντινούπολη, ενώ οι τοπικές ισχυρές προσωπικότητες (μπέϊδες) απολάμβαναν σχεδόν απεριόριστη δύναμη. Οι Σέρβοι και οι Κροάτες μπορούσαν να γίνουν αξιοσέβαστοι έμποροι και τεχνίτες, ωστόσο απαιτούνταν πολύ περισσότερα χρήματα και χρόνος σε σύγκριση με τον μουσουλμανικό πληθυσμό. Η κατάσταση παρέμεινε αμετάβλητη για χρόνια, και στη συνέχεια οι μεγάλες δυνάμεις συγκεντρώθηκαν στο Συνέδριο του Βερολίνου, στο οποίο αποφασίστηκε η τύχη της Β-Ε.

Σύμφωνα με μαρτυρίες, εξηγώντας την ανάγκη η Αυστροουγγρική Μοναρχία να καταλάβει και αργότερα να προσαρτήσει τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, ο υπουργός Εξωτερικών του Μονάρχη, Gyula Andrássy δήλωσε ότι σε αυτό το μέρος των Βαλκανίων, «ο πληθυσμός αποτελείται από Μουσουλμάνους, Ορθόδοξους και Καθολικούς, που δεν ζουν χωριστά αλλά αναμειγνύονται στις ίδιες περιοχές, πόλεις και χωριά», ενώ υπογραμμίζει ότι πάνω από 200.000 άνθρωποι που δεν επιθυμούσαν να επιστρέψουν είχαν καταφύγει από εκεί στη Μοναρχία. Τόνισε ότι αυτά τα τρία έθνη ζουν εν μέσω τέτοιων σχέσεων ανταγωνισμού, ώστε μια ξένη δύναμη δε δύναται παρά να θεωρηθεί απαραίτητη για την αποφυγή συγκρούσεων στη γειτονική χώρα.

Μετά την είσοδο των Αυστρο-Ουγγρικών στρατευμάτων στη Β-Ε, ένα αρκετά δύσκολο εγχείρημα παρά την έγκριση του πληθυσμού, εντούτοις με έντονες ένοπλες συγκρούσεις κυρίως με τον μουσουλμανικό πληθυσμό, ο Benjamin Kalay διορίστηκε προϊστάμενος και, ως εκ θαύματος, προσπάθησε να ακολουθήσει αυτό που προτείνει ο κ. Serwer: την πολιτική επιλογή.

Εκείνο που δεν κατέστη επιτυχές τότε λόγω του σχίσματος μεταξύ των «Ορθόδοξων και των Καθολικών» δε θα μπορούσε να τύχει αποδοχής ακόμη και σήμερα, ωστόσο οι συνθήκες έχουν ελαφρώς μεταβληθεί. Εντούτοις, το πολιτικό κράτος συμμορφώνεται με την αρχή «ένας άνθρωπος-μία ψήφος» στις εκλογές, η οποία θα οδηγούσε στην περαιτέρω κυριαρχία των Βοσνίων στο κράτος.

Όχι, δεν πρόκειται για παράνοια. Υπενθυμίζω ότι η απογραφή του 2013 κατέδειξε μια μικρή πλειοψηφία των Βοσνίων στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, οι πολιτικοί εκπρόσωποι των οποίων έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι, ως έθνος της πλειοψηφίας, καλείται να διασφαλίσει ότι οι άλλοι δύο συστατικοί λαοί, αλλά και εκείνοι που δεν ανήκουν σε αυτούς, τυγχάνουν ασφάλειας και απολαμβάνουν όλο το εύρος των δικαιωμάτων τους.

Προκύπτει, συνεπώς, ότι οι Βόσνιοι πρέπει να παρέχουν σε Σέρβους, Κροάτες και άλλους όλα τους τα δικαιώματα … εφόσον αυτά είναι «πολιτικά».

Από το τέλος του πολέμου μέχρι σήμερα, οι Βόσνιοι ηγέτες διακηρύσσουν ότι τόσο οι Σέρβοι όσο και οι Κροάτες έχουν «μητέρα πατρίδα» αλλά οι Βόσνιοι όχι, και αυτή θα πρέπει να είναι η Β-Ε, η οποία συνδέεται με ισχυρούς δεσμούς με την Τουρκία. Ωστόσο, σε μια τέτοια κατάσταση δεν υπάρχει περιθώριο για το αφήγημα της «πολιτικής επιλογής». Πολύ σύντομα, οι Βόσνιοι πολιτικοί ηγέτες θα βρισκόντουσαν ενώπιον διλήμματος: είτε να εγκαταλείψουν τις αρχές της «μητέρας πατρίδας των Βοσνίων» για την οποία είχαν πολεμήσει για δεκαετίες, είτε να εγκαταλείψουν τη θεωρία του «πολιτικού κράτους». Καθίσταται σαφές ποια επιλογή εξέλεξαν.

Η αρχή «ένας άνθρωπος-μία ψήφος» ενσαρκώνει ένα αξίωμα το οποίο εντέλει είχε ως αποτέλεσμα η σύγκρουση μεταξύ των ίδιων των Βοσνίων και έπειτα μεταξύ των τριών συστατικών λαών να ριζώσει ακόμη βαθύτερα. Αντί να σταθεροποιήσει την κατάσταση, παρήγαγε τα αντίθετα αποτελέσματα. Έτσι είναι τα πράγματα σε αυτήν τη χώρα.

Όσον αφορά την επιρροή της Ρωσίας και της Κίνας, θα ήταν καλό να εξεταστεί η συνεργασία που θα οδηγούσε σε βελτίωση της πολιτικής κατάστασης στη χώρα, αντί να αποδυναμώνεται. Ωστόσο σε αυτό το σημείο παρεμβαίνει η οικονομία …

Είναι πολύ ωραίο να φιλοσοφούμε για την εμπλοκή σε μια ξένη χώρα από την ασφάλεια του δικού μας σπιτιού, ανεξάρτητα από το βαθμό στον οποίο κάποιος θεωρεί τον εαυτό του ειδικό επί του θέματος. Εγείρονται ποιοτικές διαφορετικές όταν κανείς ζει στο κράτος αυτό, όπως προτείνει ο κ. Serwer. Ένα κράτος στο οποίο η εξαφάνιση των οντοτήτων και των καντονίων δεν θα αποδεικνυόταν ορθή λύση. Οι τροποποιήσεις του Συντάγματος είναι απαραίτητες όσον αφορά την εφαρμογή της απόφασης Sejdic-Finci, ωστόσο αυτές οι αλλαγές δε θα πρέπει να θεωρηθούν ως υλοποίηση των συμφωνιών του Dayton.

Στο τέλος, εγείρεται το εξής εύλογο ερώτημα: ποια είναι η καλύτερη επιλογή για το μέλλον της Β-Ε;

Η απάντηση είναι απλή: το είδος του κράτους που οραματίστηκε η Συμφωνία του Dayton: ένα κράτος τριών ΊΣΩΝ ΛΑΩΝ και δύο οντοτήτων. /ibna