Γνώμη: Η οικονομία της RS / Β-Ε θα πληρώσει το τίμημα της πανδημίας

Γνώμη: Η οικονομία της RS / Β-Ε θα πληρώσει το τίμημα της πανδημίας

του Zoran Pavlović*

Η οικονομία της Β-Ε είναι προσανατολισμένη στις εξαγωγές και εξαρτάται κυρίως από τις εισαγωγές από πρώτες ύλες και υλικά για φινίρισμα και παραγωγή, έτσι πολλά προϊόντα εισάγονται για τις ανάγκες των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που μπορούν να παραχθούν από την οικονομία της χώρας. Οι εισαγωγές αγαθών εξαρτώνται κυρίως από τις ανάγκες των αγοραστών στην εγχώρια αγορά, η οποία έχει μικρή αγοραστική δύναμη. Τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν από την οικονομία της Β-Ε βασίζονται στη γεωγραφική θέση, στο τοπικό εργατικό δυναμικό και στους διαθέσιμους τύπους υλικών και πρώτων υλών. Οι χαμηλοί μισθοί σε συνδυασμό με τη μεγάλη φορολογική επιβάρυνση της τάξης του 64% που επιβάλλεται από τους κυβερνητικούς συνασπισμούς είναι επίσης παράγοντες που επιβαρύνουν την οικονομική ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα των εγχώριων προϊόντων.

Η πανδημία του κορωνοϊού ξεκίνησε στα μέσα Μαρτίου στη Β-Ε και την RS, καθώς και σε πολλές χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Οι ομάδες διαχείρισης της κρίσης και στις δύο οντότητες στη συνέχεια πήραν τα ηνία και, σε συνεργασία με τις κυβερνήσεις οντοτήτων, εφάρμοσαν αμέσως τα μέτρα που είδαν στην Κίνα, τη Νότια Κορέα και σε άλλες χώρες που ήταν οι πρώτες που αντιμετώπισαν πανδημία – κλείσιμο ή/και διακοπή σχεδόν όλων των συλλογικών και οικονομικών δραστηριοτήτων όπου οι άνθρωποι θα πρέπει να έρχονται σε επαφή στην εργασία ή τη χρήση υπηρεσιών.

Ο τριτογενής τομέας και, στη συνέχεια, η παραγωγή, οι διοικητικές δραστηριότητες, τα σχολεία, τα νηπιαγωγεία και σχεδόν οτιδήποτε άλλο, σταμάτησαν σε όλες τις πτυχές των δραστηριοτήτων του με τις αποφάσεις της ομάδας διαχείρισης της κρίσης. Ορισμένες μεταποιητικές εταιρείες, ωστόσο, παρέμειναν ανοιχτές, κυρίως σε εργασίες φινιρίσματος, πολιτικοί μηχανικοί και κατασκευή κατοικιών.

Η οικονομική ζωή μπήκε σε δεύτερη μοίρα, χωρίς οι κυβερνήσεις να δείχνουν την πρόθεση να επανεξετάσουν την πραγματική οικονομική κατάσταση και, συνεπώς, τις δημοσιονομικές συνέπειες της νέας κατάστασης στην είσπραξη των άμεσων και έμμεσων φόρων, ενώ δεν μελετήθηκε ούτε η μείωση των οικονομικών δεικτών κατά την ίδια περίοδο, διότι «οι ζωές των πολιτών πρέπει να σωθούν» έτσι ώστε να μην μολυνθούν επειδή «το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης δεν είναι προετοιμασμένο για πανδημία».

Οι εξαγωγές σημείωσαν πτώση 30% τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, και σχεδόν το ίδιο ποσοστό καταγράφηκε στις εισαγωγές στη Β-Ε. Οι δυσκολίες στις μεταφορές, η μείωση ή/και η παύση της παραγωγής στις γειτονικές χώρες και στην ΕΕ και η μείωση των παραγγελιών από τη Β-Ε συνέβαλλαν σημαντικά σε αυτό.

Η περίοδος διακοπής της οικονομικής δραστηριότητας από τις 15 Μαρτίου έως τα μέσα Μαΐου επηρέασε σημαντικά τη μείωση όλων των φορολογικών εσόδων στη Β-Ε, ξεκινώντας από τη μείωση των εισροών από έμμεσους φόρους, η οποία καταγράφηκε από την Αρχή Έμμεσης Φορολογίας, η οποία ανέφερε μείωση των εσόδων κατά 23% τον Απρίλιο του 2020 ή 156 εκατομμύρια BAM λιγότερο από ό, τι τον ίδιο μήνα το 2019. Η μείωση των εσόδων από τον ΦΠΑ δεν ήταν τόσο δραστική, διότι είχαμε μαζικές αγορές τροφίμων και ειδών οικιακής κατανάλωσης, γεγονός που περιόρισε εν μέρει τη μείωση. Η μείωση των εσόδων συνεχίστηκε τον Μάιο, οπότε με τη μείωση της πανδημίας, εξετάζεται σοβαρά η μείωση των αυστηρών απαγορεύσεων εργασίας και των περιορισμών που επιβάλλονται στην οικονομία για τον περιορισμό της διάδοσης του κορωνοϊού.

Όσον αφορά τους άμεσους φόρους, η φορολογική διοίκηση της Δημοκρατίας Σέρπσκα συγκέντρωσε 49,1 εκατομμύρια ΚΜ από άμεσους φόρους το Μάρτιο, δηλαδή 29,4 εκατομμύρια BAM λιγότερο από ότι την ίδια περίοδο πέρυσι, με τη μείωση των πληρωμών να είναι σχεδόν 37,5%. Αυτό μας δίνει μια ρεαλιστική εικόνα των προβλημάτων που αντιμετώπισε η οικονομία της Δημοκρατίας Σέρπσκα από την αρχή της πανδημίας. Αυτή η τάση συνεχίζεται τον Μάιο.

Από την αρχή της πανδημίας, δόθηκε μεγαλύτερη προσοχή στον τομέα της υγείας, όπου οι δημόσιες συμβάσεις διεξήχθησαν χωρίς διαδικασίες υποβολής προσφορών ή/και διαφανή διαδικασία διαπραγμάτευσης από τη Ομάδα Διαχείρισης της Κρίσης, με αποτέλεσμα κατά την περίοδο της κρίσης να σημειωθούν μεγάλες προμήθειες, συχνά με δυσμενείς όρους και τιμές δυσανάλογα μεγαλύτερες από τις συνηθισμένες. Με αυτόν τον τρόπο, υπήρξε εκροή τεράστιων ποσών από τον προϋπολογισμό, η οποία δεν είχε προγραμματιστεί.

Λόγω όλων αυτών, η Β-Ε έχει ξεκινήσει νέο δανεισμό, αρχικά για τις ανάγκες πληρωμής των τακτικών υποχρεώσεων από τους προϋπολογισμούς των οντοτήτων και στη συνέχεια για τις ανάγκες στήριξης της αναζωογόνησης της οικονομίας, όπως ανακοινώθηκε. Ο πρώτος πιστωτής ήταν, φυσικά, το ΔΝΤ, το οποίο, πολύ γρήγορα, ενέκρινε ένα ευνοϊκό δάνειο ύψους 330 εκατομμυρίων ευρώ για τη Β-Ε, το οποίο καταβλήθηκε στην Κεντρική Τράπεζα. Δυστυχώς, λόγω της πολυπλοκότητας της νομικής και πολιτικής δομής στη Β-Ε, αυτά τα χρήματα παραμένουν εγκλωβισμένα, επειδή δεν είναι σαφές πώς τα καντόνια στην Ομοσπονδία της Β-Ε θα εκδώσουν υποσχετικό για το 50% των χρημάτων που πρέπει να λάβουν στο πλαίσιο αυτής της πιστωτικής υποστήριξης προς την Ομοσπονδία της Β-Ε, ενώ τα πράγματα είναι ξεκάθαρα στη Δημοκρατία Σέρπσκα. Σε κάθε περίπτωση, τα χρήματα εξακολουθούν να είναι μπλοκαρισμένα στην Κεντρική Τράπεζα, τη στιγμή που χρειάζονται να γίνουν πάρα πολλά για την παροχή κάθε δυνατής στήριξης σε πολύ μικρές, μικρές και μεσαίες εταιρείες της RS και της Β-Ε.

Για να παρέχει τα ελλείποντα κονδύλια στον προϋπολογισμό, η κυβέρνηση της Δημοκρατίας Σέρπσκα προσέφερε 300 εκατομμύρια BAM ομολόγων με διάρκεια πέντε ετών μέσω του Χρηματιστηρίου της Μπάνια Λούκα, αλλά κατάφερε να καλύψει μόνο περίπου το 50%. Είναι προφανές ότι υπήρχε φόβος των επενδυτών εξαιτίας του κορωνοϊού στο τμήμα των επενδύσεων σε ομόλογα στην εγχώρια αγορά, και όλα αυτά οδήγησαν σε μειωμένη εισροή στον προϋπολογισμό της Δημοκρατίας Σέρπσκα.

Σύμφωνα με το πρόγραμμα πιστωτικής βοήθειας της ΕΕ προς τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, η στήριξη της Β-Ε ύψους 250 εκατομμυρίων ευρώ καθορίστηκε με ευνοϊκούς όρους πίστωσης για τη στήριξη της οικονομίας για τη μείωση των απωλειών θέσεων εργασίας και την εκκίνηση νέων επιχειρήσεων. Αυτό το ποσό δεν είναι ακόμη διαθέσιμο.

Τώρα, αν κοιτάξουμε την τρέχουσα κατάσταση, ολόκληρο το βάρος της έναρξης οικονομικών δραστηριοτήτων έχει βαρύνει την οικονομία και τις εταιρείες, οι οποίες λειτουργούσαν υπό δύσκολες συνθήκες στο παρελθόν, χωρίς επαρκές κεφάλαιο κίνησης και με έλλειψη ποιοτικού εργατικού δυναμικού. Η πολύ αναγκαία «επανεκκίνηση» μετά την περίοδο Covid-19 δεν θα είναι καθόλου εύκολη εάν τα κονδύλια για βοήθεια στην οικονομία δεν διανεμηθούν βραχυπρόθεσμα. Εκτός αυτού, η αγοραστική δύναμη των καταναλωτών έχει μειωθεί, επειδή δεν υπάρχουν πληρωμές ακόμη και για οφειλές μισθών πριν από την πανδημία, και επίσης, όλοι στην οικονομία σήμερα φοβούνται τις ανακοινώσεις των ειδικών στον τομέα της υγείας για ένα πιθανό δεύτερο κύμα πανδημίας τον Σεπτέμβριο.

Λόγω αυτού, οι εργοδότες ανέβαλαν τις επενδύσεις, ακόμη και τις προγραμματισμένες επενδύσεις κεφαλαίου, καθώς και την αγορά διαρκών καταναλωτικών αγαθών που χρειάζονται οι πολίτες, και όλα αυτά περιπλέκουν και δυσχεραίνουν την έναρξη των οικονομικών δραστηριοτήτων.

Η γενική εντύπωση επιβαρύνεται επιπλέον από τα μέσα ενημέρωσης που εξακολουθούν να θέτουν την κατάσταση της πανδημίας στο προσκήνιο και όχι την κατάσταση της οικονομίας. Επίσης υπάρχει έλλειψη αισιοδοξίας και θετικής προσέγγισης της κυβέρνησης και των μέσων μαζικής ενημέρωσης, μαζί με την παρουσίαση ενεργών μέτρων ανάκαμψης, για να ωθήσει την οικονομία να προγραμματίσει τις δραστηριότητές της για την επανενεργοποίηση της παραγωγής και να αγωνιστεί για να κερδίσει παλιούς και νέους αγοραστές για τα αγαθά και τις υπηρεσίες της.

Συμπερασματικά, η προοπτική και δυναμική της ανάκαμψης της οικονομίας της Δημοκρατίας Σέρπσκα, η οποία βρισκόταν σε κρίση πριν από την πανδημία Covid-19 και παραμελήθηκε από την κυβέρνηση, θα εξαρτηθεί τώρα άμεσα από τα ενεργά μέτρα που θα πάρει η κυβέρνηση και θα επικεντρωθεί στην επίλυση των σημαντικότερων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι επιχειρηματίες. Θα δούμε σε ποιο βαθμό συνδικάτα, επιχειρηματίες, οικονομικοί εμπειρογνώμονες και όλοι όσοι μπορούν να βοηθήσουν στη δημιουργία ενεργών μέτρων για οικονομική ανάκαμψη θα συμμετάσχουν σε αυτήν τη δραστηριότητα – αλλά λαμβάνοντας υπόψιν τις δραστηριότητες που είναι χλιαρές και αόριστες μέχρι στιγμής, είναι δύσκολο να περιμένουμε καλύτερες μέρες για την οικονομία της Β-Ε και της Δημοκρατίας Σέρπσκα./ibna

* Ο Zoran Pavlović είναι ανεξάρτητος οικονομικός αναλυτής οικονομίας από την Μπάνια Λούκα