Γνώμη: Ποιος χάνει έδαφος στην Ανατολική Ευρώπη και ποιος χρησιμοποιεί το παιχνίδι της ιστορίας;

Γνώμη: Ποιος χάνει έδαφος στην Ανατολική Ευρώπη και ποιος χρησιμοποιεί το παιχνίδι της ιστορίας;

Της Sabina Fati*

Για πρώτη φορά, ο επικεφαλής της κυβέρνησης της Ουγγαρίας, Victor Orban, εμφανίζει χάρτες που δεν αντιστοιχούν πλέον στα τρέχοντα σύνορα, όπως καθορίζονται από τις διεθνείς συνθήκες.

Η Ρωσία ξεκίνησε το παιχνίδι της επαναχάραξης των συνόρων της, πριν από τέσσερα χρόνια, προσαρτώντας την Κριμαία, χωρίς πρακτικά, αντίδραση από την Ουκρανία ή τις μεγάλες δυτικές δυνάμεις. Έκτοτε, η περιφερειακή ισορροπία κλονίστηκε και η Ρουμανία φάνηκε να είναι μια «όαση φιλελεύθερης δημοκρατίας που περιβάλλεται από διλημματικά κράτη, που φέρουν παλιά αυταρχικά αντανακλαστικά, τα οποία η Ρωσία προσπαθούσε να χρησιμοποιήσει για να ανακτήσει την επιρροή της στη Μαύρη Θάλασσα, στα Βαλκάνια, στην Κεντρική Ευρώπη».

Ο Πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Victor Orban, δημοσίευσε στη σελίδα του στο Facebook τον χάρτη της χώρας του, συμπεριλαμβανομένων των εδαφών της Τρανσυλβανίας και του Banat, που μέχρι το 1918 διοικούνταν από τη Βουδαπέστη, με το πρόσχημα των εξετάσεων απολυτηρίου στην ιστορία, οι οποίες λαμβάνουν χώρα στην Ουγγαρία. Με αυτόν τον τρόπο, ο αρχηγός της κυβέρνησης της Ουγγαρίας αποδεικνύει ότι οι κατηγορίες που άσκησε ο Πρόεδρος της Ρουμανίας Klaus Iohannis δεν θα μπορούσαν παρά να είναι πραγματικές και ότι η Ουγγαρία περιμένει ανυπόμονα την Τρανσυλβανία.

Ωστόσο, ο  Victor Orban θέλει να πει κάτι άλλο, ότι η ιστορία δεν τελείωσε τον περασμένο αιώνα με τις Συνθήκες του Τριανόν (1920) ή των Παρισίων (1947) και ότι η νεολαία των Ούγγρων δεν πρέπει να ξεχνά ότι κατά τη διάρκεια των εκατό τελευταίων ετών, η Ουγγαρία ήταν πάντα η ηττημένη, και ότι τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν, ακόμη και αν τα σύνορα παραμένουν τα ίδια. Η στρατηγική που ανέπτυξε ο Viktor Orban τα τελευταία χρόνια για τη διασυνοριακή διεύρυνση του χώρου που κατοικείται από τους Ούγγρους δεν είναι ούτε νέα ούτε συγκυριακή, απλά τώρα η Ρουμανία άνοιξε τις πόρτες της, προσφέροντας όλες τις προϋποθέσεις, δεδομένου ότι το Βουκουρέστι διέσχισε τον ποταμό Προύθο.

Η Ουγγαρία έχασε το 70% του εδάφους που είχε κατά τη διάρκεια της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας και περισσότερο από το 60% του πληθυσμού της, με τη Συνθήκη του Τριανόν, την οποία γιορτάζει φέτος η Βουδαπέστη. Δυόμισι εκατομμύρια Ούγγροι έχουν μείνει εκτός των συνόρων. Για αυτούς, η Ουγγαρία ετοίμασε, σχεδόν αμέσως, σχέδια που θα τους έδιναν ελπίδα, που θα διατηρούσαν τη νοσταλγία τους για τη χαμένη αυτοκρατορία, σχέδια που ίσχυαν για 100 χρόνια, μέχρι τώρα όπου τα σύνορα δεν φαίνεται πλέον να έχουν σημασία, διότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει γίνει ένα έδαφος ελεύθερης κυκλοφορίας.

Η επιδημία του κορωνοϊού έχει επιδεινώσει τις διαχωριστικές γραμμές στην περιοχή, και έχει ενθαρρύνει υποτροπές στην ιστορία. Η Ουγγαρία είναι καλύτερα προετοιμασμένη να πετύχει τους στόχους της, επομένως έχει στείλει βοήθεια σε όλα τα Βαλκάνια, σε περιοχές που κατοικούνται από Ούγγρους, αλλά όχι μόνο. Ήρθε στη Δημοκρατία της Μολδαβίας, για να αποδείξει ότι μπορεί να μπει στο χώρο όπου η Ρουμανία ανταγωνίζεται τη Ρωσία.

Το Βουκουρέστι είναι πιο άτολμο και, σε αντίθεση με την Ουγγαρία, δεν έχει μακροπρόθεσμη στρατηγική, ούτε από την άλλη πλευρά του Προύθου ούτε με τους άλλους γείτονες. Η Ρουμανία φαίνεται να θέλει μόνο ειρήνη χωρίς καμία προσπάθεια. Δεν θέλει απαραίτητα να απομακρύνει τη Δημοκρατία της Μολδαβίας από την ομπρέλα της Μόσχας, αν και με ελάχιστες επενδύσεις θα μπορούσε να δώσει στη μικρή δημοκρατία την ενεργειακή της ανεξαρτησία από τη Ρωσία. Ο χώρος πέρα από τον Προύθο παρέμεινε μάλλον ένα καλό μέρος όπου οι Ρουμάνοι πολιτικοί συλλέγουν ψήφους, με αντάλλαγμα συμβολικά δώρα.

Ωστόσο, οι στρατιωτικές βάσεις στη Ρουμανία, όπου στεγάζονται Αμερικανοί στρατιώτες με  εξελιγμένα όπλα, δείχνουν μια σαφή κατεύθυνση για τη μακροπρόθεσμη εξωτερική πολιτική. Πρόκειται μάλλον για μια έμμεση στρατηγική για την αποθάρρυνση πιθανών ρωσικών φιλοδοξιών, με βάση το γεγονός ότι η Μόσχα δεν θα τολμούσε να ηγηθεί ενός υβριδικού σεναρίου σε μια περιοχή όπου βρίσκονται και οι Αμερικανοί, ακολουθώντας το μοντέλο των τηλεοπτικών σειρών Okkupert (“Occupied”) ή Berlin Station.

Όμως, ενώ η Ρουμανία σκέφτεται το μέλλον της εντός των ορίων της διατήρησης του παρόντος της, τα κράτη που την περιβάλλουν έχουν ευρύτερα οράματα ή μεταφέρουν τις επιθυμίες πιο σημαντικών παραγόντων. Στη Σερβία, κοντά στα σύνορα με τη Ρουμανία, υπάρχει ρωσική στρατιωτική βάση, και πέρυσι η Μόσχα έστειλε πυραύλους υψηλών επιδόσεων στο Βελιγράδι.

Στη συνέχεια, εν μέσω επιδημικής κρίσης, η Βουλγαρία έλαβε έκπτωση 40% στο φυσικό αέριο που εισάγει από τη Ρωσία και πέρυσι, η Μόσχα διαπραγματεύτηκε μακροχρόνιες θεωρήσεις εισόδου με τη Βουλγαρία, μια χώρα όπου η ρωσική μειονότητα μεγαλώνει και περίπου μισό εκατομμύριο Ρώσοι έχουν εγκατασταθεί, σύμφωνα με διάφορες πηγές.

Οι πιθανότητες η Σερβία, η μεγαλύτερη χώρα στα Βαλκάνια, να γίνει δεκτή στην Ε.Ε. έως το 2025, γίνονται όλο και πιο αβέβαιες. Η Αλβανία και τα κράτη της πρώην Γιουγκοσλαβίας είναι ακόμη πιο πίσω, αν και η Αλβανία και η Βόρεια Μακεδονία είναι ήδη, μέλη του ΝΑΤΟ.

Ολόκληρη η περιοχή των Βαλκανίων εξακολουθεί να είναι εύθραυστη και έχει ήδη γίνει εστία κινεζικών οικονομικών συμφερόντων και ρωσικών και τουρκικών πολιτικών συμφερόντων. Σε τελική ανάλυση, τα Βαλκάνια δεν ήταν ποτέ απομονωμένα, αλλά σύμφωνα με την Nathaliei Tocci,  Διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων των Βρυξελλών”, ο κίνδυνος δεν είναι ότι τα Δυτικά Βαλκάνια κατευθύνονται προς ένα κινέζικο El Dorado, αλλά ότι η περιοχή βυθίζεται κοινωνικά, οικονομικά και δημοκρατικά υπό το βάρος μιας επιδημίας και των πραγματικοτήτων που ανέδειξε, ο Covid-19 “.

Στην ίδια κατάσταση, η Ουκρανία, η οποία βρίσκεται σε σύγκρουση με τη Ρωσία. Η χώρα φαίνεται να έχει εγκαταλειφθεί από τη Δύση και θα παραμείνει, στην καλύτερη περίπτωση, σε μια «ζώνη απομόνωσης» μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Η Ουκρανία προσπάθησε στη μακροπρόθεσμη στρατηγική της να διακόψει με τη Ρωσία, αλλά η διακοπή δεν ήταν δυνατή, επιπλέον αντιπαρατίθεται με τα γύρω κράτη που έχουν μειονότητες στην επικράτειά της, επειδή άλλαξε τη χρήση της μητρικής γλώσσας, εις βάρος των μειονοτήτων στα σχολεία. Η Ρουμανία υποπτευόταν πάντα ότι το Κίεβο θέλει να ανακτήσει τη Βόρεια Μπουκοβίνα, και το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων για την περιοχή γύρω από το νησί Insulei Șerprilor (Νησί του Φιδιού) υπέρ του Βουκουρεστίου, ήταν ένα επιχείρημα στο μυαλό πολλών ουκρανών εθνικιστών.

Υπάρχουν επομένως προβληματικά κράτη γύρω από τη Ρουμανία, με ρωσικούς θύλακες στα εδάφη τους (Ουκρανία και Δημοκρατία της Μολδαβίας) ή με στρατιωτικές βάσεις που χρηματοδοτούνται από τη Μόσχα (Σερβία), με αυταρχικούς ηγέτες και υποστηρικτές του αλυτρωτισμού (Ουγγαρία) ή με συγκυριακές φιλοδυτικές οικονομικές πολιτικές (Βουλγαρία). Στον επόμενο κύκλο, βρίσκεται η Κριμαία, με το πιο στρατιωτικοποιημένο λιμάνι στη Μαύρη Θάλασσα, τη Σεβαστούπολη, η Τουρκία, η οποία στοχεύει να ανακτήσει τη σφαίρα επιρροής της, που διέθετε πριν από εκατό χρόνια και τα περίπλοκα Βαλκάνια που πέρασαν μέσα από ιστορικές δοκιμασίες, φτώχεια και την παραδοσιακή ισορροπία μεταξύ Ανατολής και Δύσης.

Σε αυτό το μεταβαλλόμενο έδαφος, η Δύση διατηρεί τον έλεγχο προς το παρόν, αλλά η Ρωσία υστερεί χρησιμοποιώντας ανορθόδοξα μέσα, υβριδικές μεθόδους, προπαγάνδα, σημαντικούς ανθρώπους που βρίσκονται σε θέσεις κλειδιά, για να ανακτήσει την επιρροή της σε ένα χώρο που πιστεύει ότι της ανήκει./ibna

Sabina Fati, είναι βραβευμένη δημοσιογράφος αρχισυντάκτης του Radio Free Europe/Radio Liberty στη Ρουμανία.