Δείκτης WPF 2020: Τι γίνεται με τα Βαλκάνια;

Δείκτης WPF 2020: Τι γίνεται με τα Βαλκάνια;

“Μπαίνοντας σε μια αποφασιστική δεκαετία για τη δημοσιογραφία, που επιδεινώθηκε από τον κορωνοϊό”

Ο Δείκτης Ελευθερίας του Παγκόσμιου Τύπου 2020, που καταρτίστηκε από τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα (RSF), δείχνει ότι η επόμενη δεκαετία θα είναι καθοριστική για το μέλλον της δημοσιογραφίας, με την πανδημία Covid-19 να τονίζει και να ενισχύει τα πολλά προβλήματα που απειλούν το δικαίωμα στην ελεύθερη, ανεξάρτητη, ποικίλα και αξιόπιστη πληροφόρηση.

Αυτή η έκδοση του Δείκτη για το 2020, η οποία αξιολογεί την κατάσταση για τους δημοσιογράφους κάθε χρόνο σε 180 χώρες και περιοχές, υποδηλώνει ότι τα επόμενα δέκα χρόνια θα είναι καθοριστικής σημασίας για την ελευθερία του Τύπου, λόγω της συγκλίνουσας κρίσης που επηρεάζει το μέλλον της δημοσιογραφίας: γεωπολιτική κρίση (λόγω της επιθετικότητα αυταρχικών καθεστώτων) · τεχνολογική κρίση (λόγω έλλειψης δημοκρατικών εγγυήσεων) · δημοκρατική κρίση (λόγω πόλωσης και καταπιεστικών πολιτικών) · κρίση εμπιστοσύνης (λόγω καχυποψίας και ακόμη και μίσους προς τα μέσα ενημέρωσης) · και οικονομική κρίση (φτωχή ποιοτικά δημοσιογραφία).

Αυτοί οι πέντε τομείς κρίσης – τα αποτελέσματα των οποίων μας επιτρέπει να αξιολογήσουμε η μεθοδολογία του Δείκτη – επιδεινώνονται πλέον από μια παγκόσμια κρίση για τη δημόσια υγεία.

«Μπαίνουμε σε μια αποφασιστική δεκαετία για τη δημοσιογραφία που συνδέεται με κρίσεις που επηρεάζουν το μέλλον της», δήλωσε ο γενικός γραμματέας των RSF Christophe Deloire. «Η πανδημία του κορωνοϊού καταδεικνύει τους αρνητικούς παράγοντες που απειλούν το δικαίωμα σε αξιόπιστες πληροφορίες και είναι από μόνη της ένας επιβαρυντικός παράγοντας. Πώς θα είναι η ελευθερία της πληροφόρησης, ο πλουραλισμός και η αξιοπιστία το 2030; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα καθορίζεται σήμερα».

Υπάρχει μια σαφής συσχέτιση μεταξύ της καταστολής της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης ως απάντηση στην πανδημία του κορωνοϊού και της κατάταξης μιας χώρας στο Δείκτη. Τόσο η Κίνα (177η) όσο και το Ιράν (κάτω 3η στην 173η) λογόκριναν εκτενώς τα μεγάλα κρούσματα του κορωνοϊού. Στο Ιράκ (6 θέσεις κάτω στην 162η θέση), οι αρχές ανέστειλαν την άδεια του Reuters για τρεις μήνες μετά τη δημοσίευση ενός ρεπορτάζ που αμφισβήτησε τα επίσημα στοιχεία του κορωνοϊού. Ακόμα και στην Ευρώπη, ο πρωθυπουργός Viktor Orbán της Ουγγαρίας (2 θέσεις κάτω στην 89η θέση), είχε εκδώσει νόμο «κορωνοϊού» με ποινές φυλάκισης έως και πέντε ετών για ψευδείς πληροφορίες, ένα εντελώς δυσανάλογο και τρομοκρατικό μέτρο.

«Η κρίση στη δημόσια υγεία παρέχει στις αυταρχικές κυβερνήσεις την ευκαιρία να εφαρμόσουν το διαβόητο “δόγμα του σοκ” – για να επωφεληθούν από το γεγονός ότι η πολιτικές έχουν μπει στον πάγο, ο κόσμος είναι μουδιασμένος και οι διαμαρτυρίες είναι αδύνατες, προκειμένου να επιβληθούν μέτρα που θα ήταν αδύνατο υπό κανονικές συνθήκες», προσθέτει ο Deloire. «Για να μην είναι καταστροφική αυτή η δεκαετία, αυτοί με καλή θέληση, όποιοι κι αν είναι, πρέπει να κάνουν αγώνα, έτσι ώστε οι δημοσιογράφοι να είναι σε θέση να εκπληρώσουν το ρόλο τους ως αξιόπιστα τρίτα μέρη της κοινωνίας, πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να έχουν την ικανότητα να το πράξουν».

Βαλκανικές χώρες που καλύπτονται από το Ανεξάρτητο Βαλκανικό Πρακτορείο Ειδήσεων IBNA

27 Κύπρος (+1)

Πολιτική επιρροή

Αν και η ελευθερία του Τύπου στην Κυπριακή Δημοκρατία διασφαλίζεται από το σύνταγμα, τα πολιτικά κόμματα, η Ορθόδοξη Εκκλησία και τα εμπορικά συμφέροντα ασκούν μεγάλη επιρροή στα μέσα ενημέρωσης. Η δημοσιογραφία παρεμποδίζεται επίσης από ορισμένες απαγορεύσεις για τη χρήση γεωγραφικών ονομάτων μη αποδεκτών από το κράτος. σχετικά με την άρνηση γενοκτονίας, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και εγκλημάτων πολέμου που δεν αναγνωρίζονται από το κράτος. Η δυσφήμιση ποινικοποιείται. Πρόσφατα, ο Γενικός Ελεγκτής απείλησε δημοσίως την αγγλική εφημερίδα Cyprus Mail, για τη χρήση τουρκικής γεωγραφικής ονομασίας στις αναφορές της. Είπε ότι η εφημερίδα “διέπραξε ποινικό αδίκημα” και πρόσθεσε ότι θα εξετάσει την επιδότηση που δόθηκε στην εφημερίδα.

 32 Σλοβενία ​​(+2)

Απειλές, συστηματικές εκστρατείες σπίλωσης και συγκέντρωση των MME

Τα προβλήματα γύρω από την ελευθερία του Τύπου συνεχίζονται παρά την πίεση από διεθνείς ΜΚΟ για βελτιώσεις. Η δυσφήμιση εξακολουθεί να αποτελεί ποινικό αδίκημα, και οι γνωστοί πολιτικοί συνεχίζουν να υποβάλλουν στα μέσα ενημέρωσης εκφοβιστικές αγωγές και να προβαίνουν συχνά σε συκοφαντικές λεκτικές επιθέσεις. Παρά τα επανειλημμένα αιτήματα από τα ΜΜΕ, δεν υπήρξε καμία τροποποίηση στο «δικαίωμα διόρθωσης» στον νόμο για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης του 2006, σύμφωνα με τον οποίο όποιος αισθάνεται πως κάποιο άρθρο εφημερίδας τον προσβάλλει ή αποτελεί επίθεση εναντίον του, μπορεί να επιμείνει έως ότου η εφημερίδα δημοσιεύσει μια διορθωμένη έκδοση του αρχικού άρθρου. Δεν υπήρξαν περιστατικά φυσικής επίθεσης εναντίον δημοσιογράφων το 2019, ωστόσο στην περίπτωση του οδηγού ΙΧ που καταδικάστηκε για εσκεμμένη επίθεση σε δημοσιογράφο και κάμεραμαν της δημόσιας τηλεόρασης το 2018 δεν αποφασίστηκε παρά μια ποινής φυλάκισης έξι μηνών με αναστολή, απόφαση που προκάλεσε διαμαρτυρίες από οργανώσεις δημοσιογράφων της Σλοβενίας. Το SDS, ένα ακροδεξιό  κόμμα που ιδρύθηκε από ολιγαρχικούς που συμμάχησαν με τον πρωθυπουργό της Ουγγαρίας Victor Orban, έχει εντείνει τις εκστρατείες του για επιθέσεις εναντίον δημοσιογράφων, τόσο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσο και στις πλατφόρμες του SDS, μερικές από τις οποίες τώρα ανήκουν στην KESMA, το ίδρυμα που διαχειρίζεται ένα δίκτυο φιλοκυβερνητικών μέσων ενημέρωσης στην Ουγγαρία. Το υψηλό επίπεδο συγκεντρωτισμού των μέσων στη Σλοβενία ​​αποδυναμώνει τον πλουραλισμό και ενθαρρύνει την αυτό-λογοκρισία.

48 Ρουμανία (-1)

Status quo

Παρά τις πολλές αλλαγές στο υψηλότερο επίπεδο διακυβέρνησης, ο σεβασμός της ελευθερίας του Τύπου δεν έχει βελτιωθεί. Η στάση απέναντι στη δημοσιογραφία και τον ελεύθερο λόγο από την πλευρά του κράτους και της πολιτικής τάξης συνεχίζει να ενθαρρύνει τη λογοκρισία και την αυτό-λογοκρισία. Οι μηχανισμοί χρηματοδότησης των μέσων ενημέρωσης χαρακτηρίζονται από έλλειψη διαφάνειας ή αντιμετωπίζουν ζητήματα διαφθοράς, ενώ οι συντακτικές πολιτικές κατευθύνονται από τα συμφέροντα των ιδιοκτητών. Τα μέσα ενημέρωσης μετατράπηκαν σταδιακά σε εργαλεία πολιτικής προπαγάνδας και υπόκεινται συνήθως σε έλεγχο από τις υπηρεσίες ασφαλείας.

Δεκάδες ιδιοκτήτες μέσων ενημέρωσης έχουν επί του παρόντος στοχοποιηθεί ποινικά από μονάδες κατά της διαφθοράς ή από το γραφείο του γενικού εισαγγελέα. Οι αρχές έχουν επίσης πιέσει τους δημοσιογράφους να αποκαλύψουν τις πηγές τους ή να αποφεύγουν να εκφράζουν την κριτική τους. Με τις ευλογίες του κυβερνώντος συνασπισμού, η εθνικιστική ρητορική γίνεται όλο και πιο ριζοσπαστική και θέτει στο στόχαστρο εθνικές και σεξουαλικές μειονότητες. Συγκεκριμένα, η ελευθερία έκφρασης στην ουγγρική μειονότητα αποτελεί απτό παράδειγμα. Η πιθανότητα ποινικοποίησης της «προσβολής του κράτους ή των ηγετών του» συζητείται και πάλι στα υψηλά κλιμάκια. Οι αρχές, ιδιωτικές εταιρείες και ομάδες πολιτών άρχισαν πρόσφατα να επικαλούνται τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων της ΕΕ (GDPR) για να εναντιωθούν στη συλλογή πληροφοριών ή την τρομοκρατία και δίωξη δημοσιογράφων λόγω των ρεπορτάζ που εισηγήθηκαν.

58 Βοσνία Ερζεγοβίνη (+5)

Περαιτέρω κατάρρευση των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων

Το πολωμένο πολιτικό κλίμα, που χαρακτηρίζεται από συνεχείς λεκτικές επιθέσεις και εθνικιστική ρητορική, καλλιέργησε ένα εχθρικό περιβάλλον για την ελευθερία του Τύπου. Οι πολιτικές στον τομέα της δημοσιογραφίας που αντικατοπτρίζουν τις εθνικές διαιρέσεις και τη ρητορική μίσους καθίστανται όλο και πιο εμφανείς. Οι δημοσιογράφοι δέχονται επιθέσεις λόγω της καταγωγής τους καθώς και του περιεχομένου των ρεπορτάζ τους. Αγωγές για δυσφήμιση από πολιτικούς λειτουργούν συχνά για να εκφοβίσουν τους δημοσιογράφους και να τους αποτρέψουν να συνεχίσουν το έργο τους. Η εργαλειοποίηση των μέσων ενημέρωσης για πολιτικούς σκοπούς συνεχίζεται, και αυτό διαφαίνεται ολοένα και πιο έντονα στην περίπτωση των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων. Ενώ οι ερευνητές δημοσιογράφοι έφεραν στο φως αρκετά σημαντικά σκάνδαλα τους τελευταίους μήνες – ισχυρισμοί για διαφθορά με την εμπλοκή ανώτερων δικαστικών αξιωματούχων, έκδοση πλαστών απολυτηρίων γυμνασίου, αναφορές για απόπειρες από τη γειτονική Κροατία να παρουσιαστεί η Βοσνία-Ερζεγοβίνη ως κέντρο τρομοκρατίας- εντούτοις η κρατική δίωξη δεν έκανε πολλά για την αντιμετώπιση των προβλημάτων. Ο συγκεντρωτισμός των ΜΜΕ αποτελεί πηγή ανησυχίας, ειδικά δεδομένου πως εγείρονται ζητήματα διαφάνειας γύρω από την ιδιοκτησία. Οι συνθήκες απασχόλησης για τους δημοσιογράφους είναι επισφαλείς: προσλαμβάνονται με συμβάσεις μικρής διάρκειας και πληρώνονται ελάχιστα.

59 Κροατία (+5)

Προβληματική δημόσια τηλεόραση

Κροάτες δημοσιογράφοι που διερευνούν τη διαφθορά, το οργανωμένο έγκλημα ή εγκλήματα πολέμου συχνά υπόκεινται σε εκστρατείες παρενόχλησης. Η δυσφήμιση θεωρείται ποινικό αδίκημα και προσβάλλει «τη Δημοκρατία, το έμβλημά της, τον εθνικό ύμνο ή τη σημαία της», και τιμωρείται με φυλάκιση έως και τριών χρόνων. Ακόμα χειρότερα, το «υποτιμητικό» περιεχόμενο των μέσων ενημέρωσης έχει ποινικοποιηθεί ήδη από το 2013. Η κυβέρνηση συνεχίζει να παρεμβαίνει στις υποθέσεις του δημόσιου τηλεοπτικού ραδιοτηλεοπτικού φορέα HRT, με τη διοίκηση της HRT να συνεχίζει να μηνύει τους υπαλλήλους που έχουν εκφράσει διαμαρτυρίες γύρω από το ζήτημα και έχουν φτάσει μέχρι το σημείο να υποβάλουν καταγγελίες εναντίον της Ένωσης Κροατών Δημοσιογράφων. Εν τω μεταξύ, οι φυσικές επιθέσεις, σε συνδυασμό με τις απειλές και τη βία στον διαδίκτυο, εξακολουθούν να αποτελούν μείζον πρόβλημα για τους δημοσιογράφους χωρίς καμία αντίδραση από τις αρχές.

65 Ελλάδα (0)

Προεδρικό διάταγμα που θα ενδέχεται να επηρεάσει την ελευθερία του Τύπου

Το κεντροδεξιό κόμμα της Νέας Δημοκρατίας απολαμβάνει μια σαρωτική νίκη επί της πρώην κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ στις κοινοβουλευτικές εκλογές του Ιουλίου 2019. Λίγο αργότερα, ένα νέο προεδρικό διάταγμα έθεσε τον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό της ΕΡΤ και το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων ΑΠΕ-ΜΠΕ υπό την άμεση εποπτεία του νέου Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. Απομένει να δούμε πώς αυτή η νέα οργάνωση θα επηρεάσει την ελευθερία του Τύπου στη χώρα. Σε άλλες περιπτώσεις, δημοσιογράφοι συνέχισαν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην επιτέλεση του έργου τους, με έναν δημοσιογράφο που κάλυπτε τις διαδηλώσεις με αφορμή την 46η επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου Αθηνών να δέχεται επίθεση από την αστυνομία, ένα φωτορεπόρτερ που κάλυπτε την διάλυση μιας κατάληψης να συλλαμβάνεται και να φυλακίζεται, ενώ τα κεντρικά γραφεία της εβδομαδιαίας εφημερίδας Athens Voice λεηλατήθηκαν από μια αναρχική ομάδα.

70 Κοσσυφοπέδιο (+5)

Σταθερή αστάθεια στον Τύπο

Τα μέσα ενημέρωσης στο Κοσσυφοπέδιο, όπως σχεδόν τα πάντα στη χώρα, παραμένουν διχασμένα σε εθνικό επίπεδο. Η πρόσβαση στις πληροφορίες περιορίζεται συχνά σε μία εθνική ή πολιτική ομάδα, με την πλειονότητα των μέσων ενημέρωσης να καλύπτει κυρίως ζητήματα που αφορούν τη δική τους εθνικότητα. Μερικές από τις κοινές ανησυχίες είναι οι φυσικές και λεκτικές επιθέσεις εναντίον δημοσιογράφων, κυβερνοεπιθέσεις σε διαδικτυακά μέσα καθώς και η έλλειψη διαφάνειας γύρω από την ιδιοκτησία των ΜΜΕ. Πολλά μέσα ενημέρωσης στο Κοσσυφοπέδιο δε διαθέτουν οικονομική σταθερότητα, γεγονός που τα καθιστά ευάλωτα στην πολιτική επιρροή και συχνά οδηγεί σε αυτό-λογοκρισία. Πολλά ΜΜΕ μειονοτικών ομάδων βρίσκονται στα πρόθυρα της εξαφάνισης, καθώς επιβιώνουν κυρίως από ξένες δωρεές. Οι μοίρες πολλών δημοσιογράφων στο Κοσσυφοπέδιο παραμένουν άγνωστες μέχρι σήμερα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων των δημοσιογράφων που εξαφανίστηκαν ή απήχθησαν κατά τη διάρκεια των εξεγέρσεων του 1999.

84 Αλβανία (-2)

Νόμος-απειλή για τη δυσφήμιση

Το 2019, η κυβέρνηση αύξησε τις προσπάθειες για τον έλεγχο των μέσων ενημέρωσης με τη δικαιολογία της καταπολέμησης των ψευδών ειδήσεων. Τον Δεκέμβριο, η κυβερνητική πλειοψηφία ψήφισε στο Κοινοβούλιο ένα πακέτο «κατά της δυσφήμισης» που ενισχύει τον έλεγχο των διαδικτυακών μέσων. Περιορίζοντας την ελευθερία έκφρασης, πληροφόρησης και του Τύπου και αντιβαίνοντας στις διεθνείς βέλτιστες πρακτικές, οι δύο νόμοι απειλούν να εντείνουν τη λογοκρισία και να καταστήσουν τους δημοσιογράφους πιο ευάλωτους έναντι των κυβερνητικών πιέσεων. Μετά το βέτο από τον Πρόεδρο της Αλβανίας, οι νόμοι βρίσκονται και πάλι στο κοινοβούλιο όπου και μπορούν να προσπεράσουν την άρνηση του αρχηγού κράτους. Από τα μέσα Μαρτίου φαίνεται, ωστόσο, πως βρίσκονται «στον πάγο» μετά από την κριτική που άσκησαν επτά οργανώσεις για την ελευθερία του Τύπου, συμπεριλαμβανομένης της RSF και της επίσκεψης του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Αλβανία. Οι νόμοι θα επιδεινώσουν περαιτέρω την κατάσταση γύρω από την ελευθερία του Τύπου σε μια χώρα όπου η κυβέρνηση περιορίζει συστηματικά την πρόσβαση των δημοσιογράφων σε επίσημες πληροφορίες και ελέγχει το χώρο της τηλεόρασης μέσω της χορήγησης αδειών εκπομπών. Το έτος 2019 σημαδεύτηκε επίσης από την εκμετάλλευση μιας κρίσης ώστε να περιοριστεί η ελευθερία του Τύπου. Στο πλαίσιο του καταστροφικού σεισμού, δύο δημοσιογράφοι και ένας ακτιβιστής συνελήφθησαν για τη διάδοση «ψευδών ειδήσεων» και «για την πρόκληση πανικού», ενώ κυβερνητικοί φορείς έβαλαν «λουκέτο» σε διαδικτυακά μέσα ενημέρωσης που επέκριναν την κυβερνητική δράση. Με το ξέσπασμα της κρίσης του κορωνοϊού το Μάρτιο του 2020, ο πρωθυπουργός Edi Rama κάλεσε τους πολίτες να προστατευθούν, μεταξύ άλλων, από τα μέσα ενημέρωσης. Οι φυσικές επιθέσεις και οι ολοένα περισσότερες αγωγές δυσφήμισης από αξιωματούχους εναντίον δημοσιογράφων συντηρούν το κλίμα επισφάλειας και εκφοβισμού. Το γεγονός αυτό – σε συνδυασμό με την υποτιμητική ρητορική που επιλέγουν οι πολιτικοί – μετατρέπει τους δημοσιογράφους σε πιθανούς στόχους επιθέσεων. Παράλληλα, οι αρχές της χώρας, οι οποία αποβλέπει στην ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αδυνατούν να διαλευκάνουν και να επιβάλλουν κυρώσεις σε διάφορες περιπτώσεις σωματικών επιθέσεων και σοβαρών απειλών εναντίον δημοσιογράφων.

92 Βόρεια Μακεδονία (+3)

Η δημοσιογραφική κοινότητα οργανώνεται

Η σημερινή κυβέρνηση μείωσε τις διαφημίσεις στα μέσα ενημέρωσης, που αποτελούσαν ένα ισχυρό εργαλείο της προηγούμενης ηγεσίας για τον έλεγχο των μέσων ενημέρωσης και την κατάχρηση κρατικών πόρων. Ωστόσο, οι τοπικοί δήμοι επιτρέπεται να διαφημίζονται στα τοπικά μέσα ενημέρωσης και έτσι συνεχίζουν να λειτουργούν ως εργαλείο πίεσης. Υπήρξε, επίσης, η δυνητικά επικίνδυνη κίνηση από το κυβερνών κόμμα να πληρώσει διαφημίσεις στα μέσα ενημέρωσης για να διαφημίσει τα επιτεύγματα της κυβέρνησης. Αυτή η πρακτική καταδικάστηκε από την Ένωση Δημοσιογράφων της Μακεδονίας (AJM).

Στον τομέα της βελτίωσης της αυτορρύθμισης και των προτύπων εργασίας των επαγγελματιών δημοσιογράφων, καταγράφονται δύο πρωτοποριακά επιτεύγματα:

Δημιουργήθηκε ένα Μητρώο Επαγγελματικών Διαδικτυακών Μέσων με περίπου 70 μέλη από το Συμβούλιο Δεοντολογίας των ΜΜΕ (CMEM) και την AJM. Η πρωτοβουλία προωθεί την αυτορρύθμιση των διαδικτυακών μέσων, δεσμεύοντάς τους να σεβαστούν τον Κώδικα Δημοσιογράφων και να δημοσιεύουν αποφάσεις από το CMEM.

Ο Χάρτης για τις συνθήκες εργασίας των δημοσιογράφων και το σχέδιο Δίκαιης Σύμβασης Εργασίας για δημοσιογράφους και εργαζόμενους στα ψηφιακά μέσα υπογράφηκε επίσης από την Ένωση Συνδέσμων Δημοσιογράφων και Εργαζομένων στα Μέσα Μακεδονίας (SSNM) σε συνεργασία με την AJM και την CMEM, δεσμεύοντας τους φορείς να επιδεικνύουν σεβασμό προς τα εργασιακά δικαιώματα όλων των δημοσιογράφων και τους εργαζομένων σε διαδικτυακά μέσα, την ελευθερία της έκφρασης καθώς και τα ηθικά και επαγγελματικά πρότυπα. Δυστυχώς, ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι συνηθίζουν να απειλούν και να προσβάλλουν δημοσιογράφους. Η κουλτούρα της ατιμωρησίας βασιλεύει και εξακολουθεί να αποτελεί εμπόδιο για την ασφάλεια των δημοσιογράφων. Ο αριθμός των φυσικών επιθέσεων εναντίον δημοσιογράφων μειώθηκε, ωστόσο αυξάνονται τα περιστατικά εκφοβισμού στον κυβερνοχώρο και οι λεκτικές επιθέσεις.

93 Σερβία (-3)

Μια ανησυχητική κατάσταση

Διανύοντας τον έκτο χρόνο υπό την ηγεσία του Aleksandar Vucic, πρώτα ως πρωθυπουργού και έπειτα ως Προέδρου, η Σερβία αποτελεί μια χώρα όπου είναι συχνά επικίνδυνο να είναι κανείς δημοσιογράφος και όπου οι ψευδείς ειδήσεις κερδίζουν έδαφος και δημοτικότητα με ανησυχητικό ρυθμό. Ενώ οι αρχές κατάφεραν να διώξουν τους υπεύθυνους για τη δολοφονία του δημοσιογράφου Slavko Curuvija το 1999, οι περισσότερες από τις υπόλοιπες υποθέσεις επιθέσεων κατά εργαζομένων στα ΜΜΕ έχουν καθυστερήσει ή σταματήσει, όπως για παράδειγμα οι έρευνες για τις επιθέσεις εναντίον του δημοσιογράφου Milan Jovanovic, του οποίου το σπίτι πυρπολήθηκε το Δεκέμβριο του 2018 ενώ αυτός και η σύζυγός του κοιμόντουσαν μέσα. Ο αριθμός των επιθέσεων στα μέσα ενημέρωσης έχει αυξηθεί ραγδαία, ενώ αξιωματούχοι καταφεύγουν όλο και συχνότερα σε εμπρηστική ρητορική εναντίον των δημοσιογράφων. Μερικοί θαρραλέοι δημοσιογράφοι συνεχίζουν να καλύπτουν επικίνδυνα θέματα όπως το έγκλημα και η διαφθορά. Ωστόσο, λόγω του υψηλού συγκεντρωτισμού της ιδιοκτησίας των μέσων ενημέρωσης στη χώρα, οι ιστορίες τους είναι συνήθως διαθέσιμες μόνο στο Διαδίκτυο. Η συμπαιγνία μεταξύ πολιτικών και μέσων μαζικής ενημέρωσης, η διάδοση ψευδών ειδήσεων με την ανοχή της κυβέρνησης, καθώς και η κακομεταχείριση του πληροφοριοδότη Aleksandar Obradović, παραμένουν επίσης μια μεγάλη πηγή ανησυχίας.

105 Μαυροβούνιο (-1)

Καμία βελτίωση

Τα επαγγελματικά μέσα ενημέρωσης και οι δημοσιογράφοι συνεχίζουν να δέχονται πίεση από τις αρχές και οι βασικές επιθέσεις εναντίον δημοσιογράφων δεν διαλευκαίνονται. Τον Μάιο του 2018, ο ερευνητής δημοσιογράφος Olivera Lakić πυροβολήθηκε στο πόδι. Όπως και σε πολλά περιστατικά φυσικών επιθέσεων εναντίον δημοσιογράφων στο παρελθόν, η υπόθεση του Lakić παραμένει άλυτη. Το 2019, αξιωματούχοι αναγνώρισαν δημόσια ότι, λόγω έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων, η υπόθεση του αρχισυντάκτη της ημερήσιας εφημερίδας Dan Duško Jovanović, που σκοτώθηκε το 2004, πιθανότατα δεν θα επιλυθεί ποτέ.

Η μετατροπή του RTCG σε δημόσια υπηρεσία έχει σταματήσει ολοκληρωτικά μετά την ανάθεση μιας νέας διοίκησης κοντά στους κυλιόμενους κύκλους. Η αυτό-λογοκρισία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση. Αν και η δυσφήμιση έχει αποποινικοποιηθεί ήδη από το 2011, έχουν κατατεθεί αρκετές αγωγές εναντίον ανεξάρτητων δημοσιογράφων και μέσων ενημέρωσης.

Ο Jovo Martinovic, ένας ανακριτικός δημοσιογράφος που κατηγορείται για διακίνηση ναρκωτικών, έλαβε ποινή δεκαοκτώ μηνών τον Ιανουάριο του 2019. Ωστόσο, η έφεσή του έγινε δεκτή από το Εφετείο, το οποίο διέταξε τη διεξαγωγή νέας δίκης, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη. Η διεθνής κοινότητα καταδίκασε την ετυμηγορία.

Τρεις δημοσιογράφοι συνελήφθησαν με την υποψία ότι διέσπειραν πανικό και αταξία δημοσιεύοντας ψευδείς ειδήσεις. Τα επαγγελματικά μέσα ενημέρωσης καλούνται να αντιμετωπίσουν σοβαρές οικονομικές δυσκολίες. Η συντριπτική πλειονότητα των κρατικών θεσμών υποστηρίζει τα κυβερνητικά μέσα ενημέρωσης τοποθετώντας διαφημίσεις στις εκδόσεις τους.

111 Βουλγαρία (0)

Τα μαύρα πρόβατα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Παρά την αυξανόμενη διεθνή πίεση, η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης στη Βουλγαρία δεν βελτιώθηκε το 2019. Η διοίκηση του Κρατικού Ραδιοφώνου της Βουλγαρίας (BNR) προσπάθησε να αποβάλει την εξέχουσα δημοσιογράφο Silvia Velikova τον Σεπτέμβριο του 2019. Το 2019, οι δύο πιο δημοφιλείς ομάδες μέσων ενημέρωσης της Βουλγαρίας – η NOVA Broadcasting Group και Η BTV Media Group, άλλαξαν χέρια ιδιοκτησίας. Λίγο μετά τη συμφωνία για τους ανακριτικούς δημοσιογράφους της NOVA η Miroluba Benatova και η Genka Shikerova αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν. Η συντακτική πολιτική της Εθνικής Τηλεόρασης της Βουλγαρίας άλλαξε από μάλλον ουδέτερη σε φιλοκυβερνητική μετά το διορισμό του νέου γενικού διευθυντή. Η διαφθορά και η συμπαιγνία μεταξύ των μέσων ενημέρωσης, των πολιτικών και των ολιγαρχικών είναι ευρέως διαδεδομένη στη Βουλγαρία. Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της παρεκκλίνουσας κατάστασης αποτελεί ο Delyan Peevski, ο οποίος φαινομενικά κατέχει μόνο δύο εφημερίδες υπό την ιδιοκτησία του (Telegraph και Monitor), αλλά επίσης ελέγχει και ένα τηλεοπτικό κανάλι (Kanal 3), ηλεκτρονικά σάιτ ειδήσεων και μεγάλο μέρος της διανομής έντυπων μέσων. Η κυβέρνηση συνεχίζει να χρηματοδοτεί τα ΜΜΕ με πόρους της ΕΕ και του κράτους με πλήρη έλλειψη διαφάνειας, με αποτέλεσμα να ενθαρρύνει τους παραλήπτες να «χαϊδεύουν τα αφτιά» της κυβέρνηση στις εκθέσεις τους ή να αποφεύγουν εντελώς να καλύπτουν ορισμένες προβληματικές ιστορίες. Ταυτόχρονα, η δικαστική παρενόχληση ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης, όπως η ομάδα Economedia και η Bivol συνέχισαν να αυξάνονται.

154 Τουρκία (+3)

Μαζική εκκαθάριση

Το κυνήγι μαγισσών που ξεκίνησε η κυβέρνηση του Προέδρου Recep Tayyip Erdogan ενάντια στους επικριτές των μέσων ενημέρωσης ξεκίνησε μετά από το ανεπιτυχές πραξικόπημα τον Ιούλιο του 2016. Μετά την εξαφάνιση δεκάδων πλατφορμών μαζικής ενημέρωσης και την απόκτηση του μεγαλύτερου Ομίλου ΜΜΕ της Τουρκίας από ένα φιλοκυβερνητικό όμιλο ετερογενών δραστηριοτήτων, οι αρχές σφίγγουν τον κλοιό γύρω από τους τελευταίους εκφραστές του πλουραλισμού – μια χούφτα μέσων μαζικής ενημέρωσης που παρενοχλούνται και περιθωριοποιούνται. Η Τουρκία αποτελεί τη μεγαλύτερη φυλακή επαγγελματιών δημοσιογράφων στον κόσμο. Η παραμονή για περισσότερο από ένα χρόνο στη φυλακή πριν από τη δίκη έχει μετατραπεί στην καινούργια νόρμα με τις μακροχρόνιες ποινές φυλάκισης να είναι συνήθεις, ακόμη και ισόβιες χωρίς αναστολή σε ορισμένες περιπτώσεις. Στους κρατουμένους δημοσιογράφους και στα κλειστά μέσα ενημέρωσης απαγορεύεται η αποτελεσματική νομική προσφυγή. Το κράτος δικαίου δεν είναι παρά μια ξεθωριασμένη ανάμνηση για τη «Νέα Τουρκία» της απόλυτης προεδρικής εξουσίας. Η λογοκρισία των ιστοσελίδων και των διαδικτυακών κοινωνικών μέσων έχει φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα, με τις αρχές προσπαθούν τώρα να θέσουν υπό έλεγχο τις διαδικτυακές υπηρεσίες πολυμέσων. Η στρατιωτική συμμετοχή της Τουρκίας στη Λιβύη και στη Συρία (κατά μήκος των συνόρων και στο Idlib) και το ζήτημα των μεταναστών επέκτεινε το φάσμα των θεμάτων που υπόκεινται σε λογοκρισία και αυτό-λογοκρισία, και έχουν εντείνει την εργαλειοποίηση του δικαστικού συστήματος για πολιτικούς σκοπούς. /ibna