Γνώμη: Βαλκανική πολιτική στον αυτόματο

Γνώμη: Βαλκανική πολιτική στον αυτόματο

του Γιάννη Μπράχου*

Με αφορμή τη συνάντηση στη Θεσσαλονίκη των Υπουργών Εξωτερικών  των Δυτικών Βαλκανίων φαίνεται η σημερινή κυβέρνηση να συνεχίζει πρωτοβουλίες της προηγούμενης, χωρίς όμως σαφές πλαίσιο και προοπτική. Στο πλαίσιο της ενδυνάμωσης των σχέσεων των χωρών της Βαλκανικής, υπήρξε η πρωτοβουλία της διασυνοριακής συνεργασίας των χωρών της Βαλκανικής, καθώς και η συνεργασία των χωρών της ΕΕ στην περιοχή με τις υποψήφιες χώρες προς ένταξη στην ΕΕ.

Οι πρωτοβουλίες ξεκίνησαν με Υπουργό Εξωτερικών τον κ. Ν. Κοτζιά και στόχο την εμβάθυνση των σχέσεων των χωρών της περιοχής. Η συζήτηση θεμάτων εξωτερικής πολιτικής συνδυαζόταν με την ανάπτυξη της συνεργασίας των συμμετεχόντων χωρών σε διαφορετικούς τομείς. Στόχος ήταν στο ευρωπαϊκό πλαίσιο να σχηματιστούν ενισχυμένες συνεργασίες σε ισότιμη βάση στην εξωτερική πολιτική, στην οικονομία, στην αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, στον πολιτισμό κλπ διαμορφώνοντας άτυπους μηχανισμούς εμβάθυνσης των σχέσεων στην περιοχή.

Αυτό οδήγησε στην ανάπτυξη forum διαλόγου σε επίπεδο Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων διευρύνοντας την ατζέντα διαλόγου. Η προηγούμενη κυβέρνηση αναδείκνυε τον ρόλο της Ελλάδας στην περιοχή εκμεταλλευόμενη το momentum της επιτυχίας της Συμφωνίας των Πρεσπών και αναδεικνύοντας την χώρα σε σημαντικό παράγοντα στην περιοχή. Αποτέλεσμα ήταν η συμμετοχή της χώρας μας στον μηχανισμό του Βερολίνου για τα Δυτικά Βαλκάνια και σε άλλες διεθνείς πρωτοβουλίες στην περιοχή.

Με την έλευση της νέας κυβέρνησης και της διστακτικότητας στην υποστήριξη της Συμφωνίας των Πρεσπών για καθαρά εσωτερικούς λόγους, πάγωσαν οι πολιτικές πρωτοβουλίες της Ελλάδας στην περιοχή,  περιορίζοντας τον ρόλο της χώρας μας σε φιλοξενία συναντήσεων με έμφαση στην προοπτική της ΕΕ. Οι συναντήσεις με συμμετοχή των Υπουργών Εξωτερικών της περιοχής και ανώτατων υπηρεσιακών παραγόντων της Ευρ. Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης υποδηλώνει την απουσία διπλωματικής ατζέντας για την περιοχή.

Πέραν του μετασχηματισμού του ουσιαστικού χαρακτήρα της πρωτοβουλίας σε συνάντηση “to know us better”, είναι εμφανές ότι το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών δεν έχει στρατηγική και συνέχεια της πολιτικής του στα Βαλκάνια, εξαρτώντας τις όποιες πρωτοβουλίες του με την εκάστοτε πολιτική μεταβολή στη χώρα μας. Βλέπει τα Βαλκάνια με το βλέμμα στραμμένο στο εσωτερικό.

Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι το λήμμα για τα Δυτικά Βαλκάνια  στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Εξωτερικών, έχει να ανανεωθεί από 23/10/2018 και όπως σωστά αναφέρεται: «Στο πλαίσιο αυτό, η βαλκανική περιφερειακή πολιτική της Ελλάδας περιστρέφεται γύρω από τους εξής άξονες:». Ακριβώς η βαλκανική πολιτική της χώρας μας «περιστρέφεται» γιατί δεν έχει σταθερά. Οι συναντήσεις χωρίς περιεχόμενο μεταβάλλονται μοιραία σε επικοινωνία, χωρίς καμία προστιθέμενη αξία στην εμβάθυνση των σχέσεων των χωρών της Βαλκανικής, μετατρέποντας τις συναντήσεις σε ιμάντα της γραφειοκρατικής διαχείρισης της ΕΕ.

Η δημιουργία φόρουμ της Βαλκανικής σε θέματα χαμηλής πολιτικής, η οικονομική διπλωματία που περιλαμβάνει την ενέργεια, την κλιματική απειλή, τον πολιτισμό, τον τουρισμό, την ανάδειξη της Θεσσαλονίκης σε κέντρο των συζητήσεων για τη Βαλκανική, τη συνεργασία ΜΚΟ κλπ εγκαταλείφθηκαν. Αυτό που έμεινε ήταν η συνάντηση per se με θέμα τη νέα μεθοδολογία της ΕΕ για την διεύρυνση.

Το ερώτημα που τίθεται από το ευρωπαϊκό think tank CEPS για τη νέα μεθοδολογία της διεύρυνσης των Δυτικών Βαλκανίων είναι καίριο. Η νέα μεθοδολογία είναι αξιόπιστη για τη διεύρυνση της ΕΕ ή αποτελεί μηχανισμό διάσωσης των προσχημάτων; Η απάντηση που δίνει είναι ότι η προτεινόμενη αναθεωρημένη μεθοδολογία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι καλή, αλλά ανεπαρκής στην ανάκτηση της αξιοπιστίας της ΕΕ στην περιοχή.

Σύμφωνα με το CEPS, το συγκεκριμένο κείμενο φαίνεται να είναι περισσότερο α face-saving exercise παρά χρονοδιάγραμμα με ορόσημα στην διεύρυνση της ΕΕ με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων. Μεγάλο μέρος της νέας μεθοδολογίας αποσκοπεί στην ενίσχυση των Κρατών-Μελών της ΕΕ στη διαδικασία, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο ρόλος των πολιτών των Δυτικών Βαλκανίων και της κοινωνίας των πολιτών τους.

Αν έτσι έχουν τα πράγματα η Ελλάδα θα πρέπει να αναστοχαστεί ως προς τον ρόλο της στα Βαλκάνια και να προστρέξει στην ανάληψη ενεργητικών πρωτοβουλιών σε συνεργασία με χώρες Κ-Μ της ΕΕ στην περιοχή, για την ενίσχυση της Βαλκανικής συνεργασίας και όχι απλά να αναμένει τις αποφάσεις των Βρυξελλών, όπου οι αποφάσεις θα καθοδηγηθούν από τα ισχυρά Κράτη-Μέλη./ibna

*Ο Γιάννη Μπράχος, είναι Οικονομολόγος, πρώην Γενικός Γραμματέας Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων Υπουργείου Εξωτερικών Ελλάδας