Καστελόριζο: Μήλο της Έριδας για την ΑΟΖ

Καστελόριζο: Μήλο της Έριδας για την ΑΟΖ

Εν αναμονή των κυρώσεων της ΕΕ στην Τουρκία που θα ληφθούν ενδεχομένως σήμερα στις Βρυξέλλες στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων, ο Mustafa Akinci απέστειλε επιστολή στον ΟΗΕ και τον Νίκο Αναστασιάδη για την συνδιαχείρηση των φυσικών πόρων του νησιού. Μια αντίστοιχη πρόταση είχε γίνει και το 2011 αλλά είχε απορριφθεί από την Κυπριακή πλευρά.

Οι κινήσεις της Τουρκίας για έρευνα και εξόρυξη που γίνονται γύρω από το νησί της Κύπρου, δεν αφορούν τόσο την Κυπριακή ΑΟΖ, όσο η χάραξη της Ελληνικής ΑΟΖ και το νησιωτικό σύμπλεγμα του Καστελόριζου.

Το Καστελόριζο είναι νησί που βρίσκεται σε απόσταση 2 χμ από το Κας της Αττάλειας και έχει έκταση περίπου 9 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Με την Συνθήκη της Λοζάνης παραχωρήθηκε στην Ιταλία και μετά το 1947 με την συνθήκη του Παρισιού στη Ελλάδα από τους Ιταλούς. Το πρόβλημα για την Τουρκία είναι αν το Καστελόριζο έχει δικαίωμα για ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.

Η Ελλάδα σύμφωνα με τους σχεδιασμούς της για την ΑΟΖ θέλει να αποτελέσει η γραμμή Κρήτης Κάσου Ρόδου Καστελόριζου τη βάση για την οριοθέτηση της αιγιαλίτιδας ζώνης. Με ενδεχόμενη οριοθέτηση της ΑΟΖ της  Ελλάδας με την Αίγυπτο στη βάση της αρχής της μέσης γραμμής και οριοθέτηση με την Κύπρο, αυτομάτως η υφαλοκρηπίδα και η τουρκική ΑΟΖ περιορίζονται με μόνο ανοιχτό σημείο στη Μεσόγειο τον κόλπο της Αττάλειας.

Όπως είναι φυσικό για την Τουρκία το σημείο ενδιαφέροντος της γραμμής που καθορίζει την ελληνική ΑΟΖ είναι το Καστελόριζο. Πρώτον γιατί από τη μια μεριά η γραμμή από Ρόδο μέχρι Καστελόριζο κλείνει όλη την ακτογραμμή της Τουρκίας στις ανοιχτές θάλασσες και δεύτερον από την άλλη μεριά η γραμμή μεταξύ Καστελόριζου και Αιγύπτου δίνει την δυνατότητα στην Ελλάδα να ενώσει την ΑΟΖ της με την Κυπριακή περιορίζοντας τις θαλάσσιες ζώνες της Τουρκίας.

Η Τουρκία ισχυρίζεται ότι αυτή  η κατάσταση είναι αντίθετη με την αρχή της ευθυδικίας η οποία είναι προτεραιότητα στις συνθήκες της χάραξης των θαλασσίων συνόρων. Το Καστελόριζο βρίσκεται κοντά στις παραλίες της Τουρκίας και αποτελεί εμπόδιο για την Τουρκία να χρησιμοποιεί τα δικαιώματα της στις θαλάσσιες ζώνες. Σε παρόμοιες αντιδικίες σύμφωνα με την αρχή της ανωτερότητας της γεωγραφίας δίνεται προτεραιότητα στα δικαιώματα της ηπειρωτικής χώρας. Κομβικό ζήτημα είναι η επήρεια του Καστελόριζου, δηλαδή το ποσοστό που δικαιούται το νησί στην χάραξη ΑΟΖ.

Φυσικά παραδείγματα υπάρχουν πολλά με διαφορετικά ποσοστά επήρειας. Για παράδειγμα η νησιωτική συστάδα των Στροφάδων στο Νότιο Ιόνιο έχει επήρεια 32% έχοντας στα ανατολικά της την Πελοπόννησο και ακολουθεί την γραμμή των Ιονίων Νήσων (Εφτάνησα). Ένα άλλο παράδειγμα είναι το Δανέζικο νησί Bornholm, που βρίσκεται μεταξύ Σουηδίας, Γερμανίας και Πολωνίας.

Σε περίπτωση που το ζήτημα πάει στο Διεθνές Δικαστήριο, η Τουρκία μπορεί ενδεχομένως να εμποδίσει με νόμιμα επιχειρήματα την αναγνώριση ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδας στο Καστελόριζο, εμποδίζοντας στην ουσία την ένωση της Ελληνικής και της Αιγυπτιακής ΑΟΖ, με επακόλουθο και την μην γειτνίαση της Ελληνικής με την Κυπριακή. Ένα επιχείρημα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο σε ενδεχόμενες διαπραγματεύσεις για την οριοθέτηση των ΑΟΖ Ελλάδας και Τουρκίας.

Δεν είναι τυχαίο ότι η Τουρκία με τις NAVTEX που εκδίδει κατά καιρούς στην περιοχή για ασκήσεις και τις σεισμικές έρευνες που πραγματοποιεί δείχνει ότι έχει δικαιώματα στην περιοχή δημιουργώντας νέες νομικές συνθήκες. Όλα αυτά είναι συστηματικοί ελιγμοί που σε συνδυασμό με την έκδοση χαρτών που αποτυπώνουν την άποψη της για την χάραξη των θαλασσίων συνόρων, δείχνουν ότι η Τουρκία δεν θα δεχτεί τετελεσμένα στην περιοχή αυτή και θα προστατεύσει τα δικαιώματα της αποφασιστικά.

Επιπροσθέτως η Τουρκία διαβίβασε στον ΟΗΕ τις αντιρρήσεις της σχετικά με το νόμο για τους υδρογονάνθρακες της Ελλάδας. Η Τουρκία υποστηρίζει ότι η μονομερής προσπάθεια της Ελλάδας , όπως γίνεται στο Καστελόριζο, να ορίσει τα εξωτερικά σύνορα της υφαλοκρηπίδας είναι αντίθετη με το διεθνές δίκαιο και τους ισχύοντες κανόνες.

Όσον αφορά την συμφωνία για την οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ Αιγύπτου και Κύπρου, δεν γίνεται αποδεκτή από την Τουρκία με το επιχείρημα ότι η συμφωνία παραβιάζει στον μεσημβρινό 32ο 16’ 18’’ την τουρκική υφαλοκρηπίδα και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο η συμφωνία είναι άκυρη./ibna