Άρθρο Γνώμης/Η Σερβία χρειάζεται τον σεβασμό του Κοσσυφοπεδίου, όχι τα εδάφη του

Άρθρο Γνώμης/Η Σερβία χρειάζεται τον σεβασμό του Κοσσυφοπεδίου, όχι τα εδάφη του

Από τον Eduard P. Joseph

“Είμαστε εδώ για να χτίσουμε γέφυρες και να γκρεμίσουμε τους τοίχους”, δήλωσε ο Πρωθυπουργός της Ελλάδος Αλέξης Τσίπρας στον ομόλογό του από την Βόρεια Μακεδονία, τον Πρωθυπουργό Zoran Zaev, κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στη Βόρεια Μακεδονία στις 2 Απριλίου, η πρώτη ποτέ από Έλληνα πρωθυπουργό.

«Ακόμα και να με ανατρέψετε στους δρόμους, δεν θα αναγνωρίσω το Κοσσυφοπέδιο», δήλωσε ο Πρόεδρος της Σερβίας Aleksandar Vucic σε τηλεοπτική συνέντευξη για το δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα της Σερβίας στις 8 Μαΐου.

Δύο ηγέτες των Βαλκανίων που παλεύουν με δυο δύσκολες διαφωνίες φθάνουν σε διαμετρικά αντίθετες απόψεις. Η έντονη αντίθεση ανάμεσα στην αισιοδοξία του Τσίπρα της Ελλάδας και την ισχυρογνωμοσύνη του Vucic της Σερβίας περιληπτικά εκφράζει την βασική επιλογή για την περιοχή.

Ξεπερνώντας δεκαετίες εχθρότητας, ο Τσίπρας διαπραγματεύθηκε μια επιτυχής συμφωνία για τα εξαιρετικά ευαίσθητα ζητήματα της εθνικής ταυτότητας, που είδε τον βόρειο γείτονα την Ελλάδας να αλλάζει το όνομά του σε Βόρεια Μακεδονία. Ένας θρίαμβο ειρήνευσης, η Συμφωνία των Πρεσπών απομακρύνει όλα τα εμπόδια για ένα σεβαστό, συνεργατικό μέλλον μεταξύ αυτών των πρώην αντιπάλων που κάποτε ήταν παγιδευμένοι σε φαύλη αντιπαλότητα.

Εν τω μεταξύ, η Σερβία και το Κοσσυφοπέδιο παραμένουν σε μια κατάσταση εχθρότητας, ανίκανοι να βρουν τρόπο για το Βελιγράδι να αναγνωρίσει την πρώην αποσχισθείσα επαρχία στα σημερινά σύνορά του. Μια προσπάθεια, που υποστηρίζεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την βοήθεια των Ηνωμένων Πολιτειών, να πραγματοποιηθεί μια συμφωνία διαμερισμού μεταξύ των προέδρων της Σερβίας και του Κοσσυφοπεδίου μόλις κατέρρευσε, προκαλώντας εθνικιστικές στάσεις και αλληλοκατηγορίες. Μιμούμενοι την αγριότητα της δεκαετίας του ’90, οι αλβανόφωνοι βουλευτές κατηγόρησαν τις σερβικές δυνάμεις για γενοκτονία, μια κατηγορία που το Βελιγράδι απορρίπτει οργισμένα, βαφτίζοντας τους αντιπάλους του στην Πρίστινα ως «κακοποιούς» και «εγκληματίες».

Η πλήρης απαλοιφή του πολιτικού χάσματος για το Κοσσυφοπέδιο – η παλαιότερη και πιο ενοχλητική διαμάχη στην περιοχή – είναι επείγουσα υπόθεση. Με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη βυθισμένη στην αβεβαιότητα, με τη Ρωσία να συνεχίζει να υποκινεί τη διαίρεση και με την Ευρώπη να διστάζει, το μεγαλύτερο βάρος στα Βαλκάνια για άλλη μια φορά πέφτει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Για να ανακάμψει από τα πρόσφατα δυτικά προβλήματα, η Ουάσιγκτον πρέπει να εξάγει το κύριο σημείο από την πρωτοποριακή λύση του Μακεδονικού ζητήματος και να το εφαρμόσει στο Κοσσυφοπέδιο.

Το κλειδί της Συμφωνίας των Πρεσπών δεν ήταν μόνο το θάρρος των ηγετών της Αθήνας και των Σκοπίων αλλά και η ολοκληρωμένη προσέγγισή τους στο πρόβλημα. Αντί να επιδιώξουν τη σύντομη λύση – εστιάζοντας μόνο σε ένα νέο όνομα για την πΓΔΜ που θα μπορούσε να αποδεχθεί η Ελλάδα – ο Τσίπρας και ο Zaev έβαλαν στο τραπέζι μια σειρά διαφορών που έκαναν το όνομα “Μακεδονία” ένα τόσο παραλυτικό, αμφιλεγόμενο ζήτημα εξαρχής.

Μέσα από δύσκολες διαπραγματεύσεις, με τη βοήθεια ενός εξειδικευμένου Αμερικανού διαμεσολαβητή και της επιδέξιας αμερικανικής διπλωματίας, η Αθήνα και τα Σκόπια κατέληξαν σε μια φόρμουλα για να αναγνωρίσουν τις ασαφείς αφηγήσεις του άλλου για το παρελθόν και σε έναν έξυπνο μηχανισμό για να ξεπεράσουν τις συγκρουόμενες τους εκδοχές της ιστορίας των χωρών. Το αποτέλεσμα είναι ο δρόμος προς πλήρη και ολοκληρωμένη αναγνώριση. Η ιστορική επίσκεψη του Τσίπρα στα Σκόπια, όπως και η επίσκεψη του Anwar Sadat στην Ιερουσαλήμ, ήταν η ενσάρκωση αυτής της αναγνώρισης. Καθώς τα οφέλη της Συμφωνίας των Πρεσπών συσσωρεύονται και οι σχέσεις συνεχίζουν να ζεσταίνουν, η έντονη αντίθεση στη συμφωνία και στις δύο χώρες θα εξασθενίσει.

Η ίδια προοπτική είναι δυνατή και για το Κοσσυφοπέδιο. Δυστυχώς, ούτε ο Vucic ούτε ο Πρόεδρος του Κοσσυφοπεδίου Hashim Thaci έχουν το όραμα των ομολόγων τους από την Ελλάδα και τη Βόρεια Μακεδονία. Η προτιμώμενη προσέγγισή τους είναι ένα άσχημα σχεδιασμένο σχέδιο- που υποστηρίζεται μέχρι στιγμής τόσο από τις Βρυξέλλες όσο και από την Ουάσινγκτον- να χωρίσουν το Κοσσυφοπέδιο στο βορρά, όπου αδιάλλακτοι Σέρβοι ζουν κοντά στα σύνορα της Σερβίας, κόβοντας κομμάτια της νότιας Σερβίας όπου είναι συγκεντρωμένοι πολλοί Αλβανοί ως ανταλλαγή. Εκτός από προκαλώντας μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών για τις μειονότητες που θα έχουν εγκλωβιστεί στην λανθασμένη πλευρά των νέων συνόρων, η διαίρεση θα επιταχύνει τις φυγόκεντρες δυνάμεις που απειλούν να διαχωρίσουν τη Βοσνία και θα ανοίξει εκ νέου το ζήτημα των συνόρων γύρω από την περιοχή.

Για το λόγο αυτό, η Γερμανίδα καγκελάριος Angela Merkel σκόπιμα τορπίλισε το σχέδιο διχοτόμησης στην περιφερειακή σύνοδο κορυφής στο Βερολίνο στα τέλη του περασμένου μήνα. Ούτε η Merkel ούτε οποιοσδήποτε άλλος ηγέτης έχει προτείνει μια εναλλακτική λύση. Η Γαλλία είναι έτοιμη να φιλοξενήσει μια ακόμη υψηλού επιπέδου διαπραγμάτευση τον Ιούλιο. Αλλά η βάση για την συνέχεια του διάλογου σχετικά με το ζήτημα του Κοσσυφοπεδίου παραμένει ασαφής – εκτός από ένα καινούριο σημείο: Αμφότεροι ο Vucic και ο Thaci ζήτησαν την εμπλοκή της ηγεσίας των ΗΠΑ./ibna