«Ναι, αλλά αυτός είναι Τσέτνικ»

«Ναι, αλλά αυτός είναι Τσέτνικ»

Στην βοσνιακή ταινία, «Ο τέλειος κύκλος» (The perfect circle) тоυ Ademir Kenovic, η οποία άρχισε να γυρίζεται λίγους μήνες μετά το τέλος του πολέμου, και αποδίδει με μεγάλη πιστότητα την κατάσταση που επικρατούσε στο πολιορκημένο Σαράγεβο, υπάρχει μια σκηνή  που καταγράφει τις προκαταλήψεις που γεννήθηκαν στο πόλεμο και σήμερα έγιναν συνείδηση στους λαούς της πρώην Γιουγκοσλαβίας.  Ο μικρός Adis ρωτάει τον Hamza, στου οποίου το σπίτι, βρήκε καταφύγιο με το κωφάλαλο αδερφό του, μετά την δολοφονία των γονιών τους, από τους Σέρβους:

–    «Πως τον λένε το κολλητό σου που ήταν στο σπίτι σου;»

–           «Λες για τον Μάρκο;»

–           «Πως Μάρκο; Αυτό είναι σέρβικό όνομα, είναι Τσέτνικ;»

–           «Δεν γίνεσαι από το όνομα Τσετνικ»

–           «Αλλά από τι γίνεσαι;»

–           «Μάλλον απ τους σκοτωμούς!»

Την περασμένη Παρασκευή, τρεις νεαροί Κροάτες, επιτέθηκαν με σιδερολοστούς, στην πόλη Σπλιτ, σε υδατοσφαιριστές του Ερυθρού Αστέρα, από την Σερβία, την στιγμή που κάθονταν σε παραλιακή καφετερία. Ένας από τους αθλητές, προκειμένου να γλιτώσει το λιντσάρισμα, πήδηξε στην θάλασσα, όπου παρέμεινε μέχρι να εμφανιστεί η αστυνομία. Κάποιοι από τους παρευρισκόμενους πολίτες, που έκαναν βόλτα στην παραλία, έσπευσαν να τον βοηθήσουν να βγει από την θάλασσα.  Οι περισσότεροι, ωστόσο, παρακολουθούσαν και κατέγραφαν με τα κινητά τους, την απεγνωσμένη προσπάθεια του τρομοκρατημένου αθλητή, να ανέβει στην προβλήτα.

Σε ένα βίντεο, από κινητό τηλέφωνο, που αναρτήθηκε στο διαδίκτυο, ακούγεται κάποια κυρία ή δεσποινίδα να συνομιλεί με άλλη κυρία και να λέει: «Ναι, αλλά αυτός είναι Τσέτνικ». Αυτή η φράση, που στην ουσία δικαιολογεί τον ξυλοδαρμό επειδή είναι Σέρβος, ακούγεται ακόμη πιο τρομακτικά και από την ίδια την πράξη του ξυλοδαρμού.

Στην συνείδηση μια μεγάλης μερίδας των λαών της πρώην Γιουγκοσλαβίας, η εθνική ταυτότητα έχει ταυτιστεί, με ότι πιο ποταπό και άθλιο παρήγαγε στην ιστορία του ένα έθνος. Ο Σέρβος είναι Τσέτνικ (Chetnik), ο Κροάτης είναι Ούστασι (Ustasi) ο Βόσνιος μουσουλμάνος είναι Βαλής (Balija).  Από τον  B` Παγκόσμιο πόλεμο και μέχρι σήμερα, λες και δεν άλλαξε τίποτε. Οι μειοψηφίες και τα κοινωνικά αποβράσματα των εθνών, που έπνιξαν στο αίμα κάθε ανθρώπινη αξία και αρχή, κατά την διάρκεια τις ναζιστικής και της φασιστικής κατοχής, καταδυναστεύουν και σήμερα τις πλειοψηφίες των λαών, που ως συνήθως σιωπούν.

Η πλειοψηφία, από τις εκατοντάδες των πολιτών, που βρέθηκαν στην πλατεία Riva του Σπλιτ, είναι βέβαιο ότι, δεν επικροτούσαν τον ξυλοδαρμό των Σέρβων υδατοσφαιριστών κι όμως δεν αντέδρασαν. Η μνήμη των πρόσφατων πολέμων, της δεκαετίας του `90, τον περασμένο αιώνα, είναι ακόμη νωπή, όπως επίσης και η γνώση ότι, πολύ εύκολα στιγματίζεται κάποιος ως προδότης του έθνους, πουλημένο τομάρι και βρίσκεται στο στόχαστρο των εξτρεμιστών.

Ο Srdjan Aleksic, ο νεαρός Σέρβος, ο οποίος τον Γενάρη του 1993 έχασε την ζωή του στο Τρέμπινιε, υπερασπιζόμενος ένα συμπολίτη του μουσουλμάνο, που τον ξυλοκοπούσαν κάποιοι στρατιώτες στο κέντρο της πόλης, ήταν ένας προδότης ή στην καλύτερη περίπτωση «ένας ανόητος που μπλέχτηκε χωρίς λόγο και έφαγε το κεφάλι του».

Πέρασαν χρόνια για να αναγνωριστεί η αντίδραση του, ως φυσιολογική πράξη ανθρωπισμού, από τις κοινωνίες των απανταχού Σέρβων. Αν και ακόμη υπάρχουν πολλοί που δεν έχουν μέσα τους ξεκαθαρίσει, τι ήταν ο νεαρός Aleksic. Το μίσος συντηρείται και αναπαράγεται συστηματικά, από εθνικιστές, κληρικούς, ψευδοϊστορικούς δημοσιογράφους και βέβαια πολιτικούς.

Στους σημερινούς εικοσιπεντάχρονους, σαν αυτούς που επιτέθηκαν στους υδατοσφαιριστές στο Σπλιτ, τα ινδάλματα τους δεν είναι ο Nikola Tesla, ο Ivo Andric (νομπελίστας συγγραφέας), ο Μesha Selimovic (Βόσνιος συγγραφέας), o Miroslav Krleza (Κροάτης συγγραφέας), ο Aleksa Shantic (Σέρβος ποιητής) …

Για αυτούς έχουν μεγαλύτερη αξία ο Draza Mihailovic (αρχηγός των Τσέτνικ στον 2ο Παγκόσμιο πόλεμο) ο Ante Pavelic (αρχηγός του ναζιστικού κράτους των κροατών-NDH) και ο Osman Kulenovic (αντιπρόεδρος της κυβέρνησης του NDH), καθώς και οι σύγχρονοι τους, των πρόσφατων πολέμων, εθνικιστές εγκληματίες, Zeljko Raznjatovic – Arkan,  Ante Gotovina και Naser Oric.

Αυτό που συνέβη στο Σπλιτ θα μπορούσε, ενδεχομένως, να συμβεί στο Βελιγράδι ή στο Σαράγεβο γιατί , η κάθαρση των συνειδήσεων δεν έγινε ποτέ στο χώρο της πρώην Γιουγκοσλαβίας./ΙΒΝΑ